Hantvest van Hertoghe Willem.

    Willem by der ghenaden Godts, Phaltz-Grave opten Rhijn, Hertoghe in Beyeren, Grave van Hollandt, van Zeelandt, ende Heere van Vrieslandt: 

    Want alle tijdelijcke saken, mitter tijdt verganckelijck zijn, Soo ist noodt dat mense in gheschrifte, eeuwigh make, op datse t' alre tijden, in den menschelijcken gedachten tegenwoordigh schijnen, ende by der oudtheydt des tijdts, uyt der luyde memorie niet verdonckert en worden, noch vergeten, hierom geven wy te kennen, allen teghenwoordigen, ende toe-komenden luyden: dat wy om meniger trouwer dienste, die ons, onse goede ghemeene huys-luyden van Kennemer-landt, ende Kennemer-volgh ghedaen hebben, ende oft Godt wil, noch doen sullen, den selven onsen huysluyden, ende  allen heuren nakomelinghen, ghegheven hebben, ende geven mit desen Brieve, alsulcke Hantvesten, Vrijheden ende Rechten, als hier nae geschreven staen.

Die Bailliu sal wesen van eenen wetachtighen bedde.

    In den eersten sullen wy hem setten eenen Bailliu, die wy hem met eeren setten moghen, ende van eenen wetachtighen bedde is.

Van den Graef-dinghe.

    Onse Schout ende die Schepenen, sullen bannen 't Graef-dinge, des 'Maendaeghs', des 'Donderdaghes', ende des 'Woensdaeghs' nae Sinte Pontiaens daghe, tot Haerlem, of tot Egmonde, te rechten des 'Donderdages', des 'Vrydages' ende des 'Saterdages' nae den banne, ende daer sullen wy selver wesen ter antwoorde aldaer, te rechten den Klager, na Kennemer-rechte, ende nae Schependoeme.

Van Wedden.

    Hier boven wed men ons in Kennemer-landt, hondert pondt, soo sullen alle onghewedde boeten quijte zijn.

Van den verlegghen des Graef-dinges.

    Ende geviel 't dat wy in der voorsproker tijdt, binnen landts niet en waren, oft mit so grooten onlede begrepen waren binnens lants, dat wy 't Graef-dinghe niet houden en mochten, soo mochten wy 't verlegghen tusschen die tijdt ende Vasten-avondt, in een weecke die open-daghe hadde, of ten ware des niet, wy mochten 't verleggen nae den achten dagh nae Paesschen, in een weke van open-dage, op dat soo komt voor 't ghedinge, ende dat te bannen, als voorsproken.

Van den Graef-dinghe ofte kiesinge der hondert ponden.

    Ende als wy dat Graef-gedinge selve hebben begonnen, soo moghen wy setten in onse Stadt, eenen Edelen wel-geboren man, die Ridder is, dat Graef-ghedinghe vol te dinghen. Ende ist dat wy dat Graef-ghedinghe niet en dinghen, tot desen voornoemden dage, soo sullen wy ten open-daghe nae Pincxter, onse ongewedde boeten, die men pleegh te houden in 't Graef-ghedinghe, Inpanden, gelijck oft sy verwonnen waren. Voort soo staet die keure aen ons, weder wy hebben willen, die hondert pondt, oft die onghewedde boeten, die in 't Graef-ghedinghe ghehouden zijn, oft daer in ghevallen, ist dat wy dinghen, ende kiesen wy die hondert pondt, soo zijn die onghewedde boeten quijt, die men pleegh te houden in 't Graef-gedinghe, ende die hondert pondt, sal men ons gelden, als mense plach te gelden in 't Graef-ghedinghe.

Hoe men Huys-hoenre gelden sal.

    Voort sal men gelden die huys-hoenre, als zede ende gewoonte is.

Verwandelinghe der Azygen in Schepenen.

    Voort dat die Azygen wijsen souden in Kennemer-landt, dat sullen die Schepenen wijsen in alsulcken rechte, als 't Azygen wijsen souden.

Beroep der Schepenen.

    Waer dat yemandt die Schepenen weder-segghede, dat sal die Bailliu berechten mitten mannen, hebben die Schepenen onrecht, dat sullen sy ghemeenlijck boeten, mit thien pondt te boete, hevet hy onrecht diese weder-seyde, soo is sijn boete thien pondt.

Schulden mach men lyen oft versaken.

    Waer een man den anderen beklaget om Schout, die moet lijden, alsoo veel, als hy bekennet, sonder ban ende sonder boete, van den ander sal hy doen als dat recht van den lande staet.

Maniere ende boeten van 't vechten.

    Voort, soo wie by dage ofte by nachte misdede, in een huys vechtenderhandt, die verbeurde vier-vout die boete, beyde jeghens ons, ende jeghens den ghenen, daer hy jeghens mis dede.

Hoe Schout ende Schepenen eenen gequetsten beschouwen.

    Waer dat een man ghewondt wort, oft ghequetset, daer sal die Rechter ende die Gezworen toe-komen, ende die wonde oft die quetsinghe besien, ende by heuren Rade dat te beschuldighen, alsoo redelijck es.

Van Huys-brake.

    Wie soo huys-breckinghe doet, met haestigher handt, die verbeurt thien pondt, werdt hy verwonnen als 't recht is.

Van den doodtslaghe.

    Soo wie eenen man doodtsloeghe, die sal men onse Landt verleggen, alsoo lange thent hy den man vergelt, ende onse moede hevet.

Van Vyanden doodt te slaen.

    Is oock yemandt, die sijn Vyandt te vooren gheweset hevet, in eener vryer Taverne slaet, hy geldt die misdaet vier-vout, ghelijck oft hyne, in een ander huyse gheslaghen hadde.

Van vrienden te dooden.

    Werden oock vrienden vechtende, in eenre vryer Taverne, die en verbeure niet meer, dan oft sy opten vryen velde vochten.

Van den Gadinghe.

    Alle Jaren mach men gadinghe dinghen, ende alsoo langhe, als die Rechter sit te rechtene, soo en mach hy niemandt beklaghen, noch over yemandt rechten sonder klaghere.

Die Rechter mach niemandt panden, om ongewedde boeten.

    Ende den Rechter, en sal geenen man panden, om onghewedde boeten, die van den gadinghe roeren; maer men salse verbeyden tot in dat ghedinghe, ende daer verwinnen, als recht is,ende men sal niemandt panden van vechtelijcke boeten, buyten ghedinghe, hy en worde, nae Rechten verwonnen.

Die onrecht schaer hevet, wordt alleen boet-schuldigh.

    Als een Rechter komt met eenen klagher, in eenre gemeene weyde, soo en sal gheen man boetschuldigh werden, dan die Man, die onrecht-schaer daer hevet.

Van den Seven-tuyghe.

    Als twee Mannen twisten, om aenvanck van Erve, soo moghen seven Mannen, die naest-lenden, gheven dat Erve, sonder banne ende sonder boete, den eenen van tween, ende die dat Erve verliest, die gelt die boeten.

Hoe die naeste vrienden, erve nemen.

    Daer een Man sterft, oft een Wijf, des dooden naeste Maghen, die rechte Erfghenamen zijn, nemen sijn erve sonder ban ende sonder boete, ten ware dat op ons quame, te rechte.

Van Boeldinghe.

    Ende gheviel een boeldinghe, van boedele, dat sullen seven naeste buren gheven, sonder ban ende sonder boete, als recht is, ende die dat boedel verliest, die geldet die boeten.

Van Bottinghe.

    Die Kennemaren sullen twee Jaren vry-sitten van bottinghe, ende des derden Jaers, sullen sy bottinghe gelden.

Waer ende hoe men die Kennemaren ghebieden sal.

    Niemandt en sal die Kennemeren gebieden ergent, sonder tot onsen Heervaert, ende die Heervaert sal men tot elcker Kercken ontbieden, met Boden oft mit Brieven, veerthien nachten, voor dat sy porren sullen: Is dat saecke datse varen sullen, buyten onse Graefschap van Hollandt; maer is die Heervaert binnen 's lants te doen, soo sullense ghereedt wesen, soo sy eerst moghen, als 't hen ontboden is.

Van Schot te gaderen.

    Soo wie onse Schot onthoudt, hy sal 't gelden twee-vout, ende dat schot van elcken Ambachte, sullen die ghezworen van den Ambachte gaderen ende ontfaen, ende onsen bode uyt-reycken.

Wie een bede-schuldigh man daghen mach.

    Voort soo en sal niemandt onse beschuldige luyde, daghen mogen voor die Bailliu, dan haer ghewaerde bode.

Van Boetschuldigh te werden.

    Es dat sake, dat eenigh bede-schuldigh man, den anderen voor Rechte aenspreeckt, van tween saken, ofte van drien, oft van meer, ende die ghene die men aenspreeckt, antwoordet, des eersten punctes ben ick onschuldigh, ende aldes ghy my betyet; al swijghet hy der anderen puncten stille, daer by en vallet hy niet in schaden jeghens den klagere, noch in boeten jegens den Rechtere.

Man mach wel, van den eenen in den anderen Dorpe vervaren.

    Elck man mach wel varen woonen, van den eenen Dorpe in 't ander, sonder ban ende sonder boete.

Een schotbaer-man Schout zijnde blijft onvry.

    Een Schotbaer-man, al voert hy Schout-ambachte, daer by, en sal hy niet schot-vry blijven.

Hoe men Erf ghebruyckt.

    Voort elck man mach sijns Ervens ghebruycken, in den banne, daer 't in legget, ghelijcken den anderen buren, die daer in woonen, al woonet hy in eenen anderen Ambocht.

Heymraden moghen niet beroepen werden.

    Waer die Heymraden metten Rechter schouwen, op eenen Dijck, ende dat sy wijsen by heuren eede, daer en mach niemandt teghens seggen, ende waer 't dat sy keven onder hen, daer soude men die uytter Heymraden op bieden, dat syder op recht souden wijsen.

Een Schotbaer-man schot vry ghelaten, helpt den  Buren in haer schot.

    Voort waer 't dat wy eenen Huys-man die Schot schuldigh ware, van desen daghe schot-vry lieten, dat soude helpen den buren in haer schot, ende sy moghen daer mede rekenen sonder ban ende sonder boete, ende die wy schot-vry hebben gelaten voor desen dagh, die sal schot-vry blijven.

Achtinghe te moghen nemen van een vonnis, ende dat te moghen ontsegghen.

    Voort, aldaer eenen Rechter, een Man een oordeel vraeght, soo mach hy sijn achtinghe wel nemen, tot den rechte: ende al gaet hy uyt achten, dat hy wel in komen mach, ende dat oordeel ontseggen, daer hy niet schuldigh en is te deylen.

Een bede-schuldigh man gelt schot, van leen-goet.

    Al houdet een bede-schuldigh man sijn goedt van yemandt te leene, daer sal hy schot af gelden, sonder van ons.

Die leen-goedt besit, mach vonnisse wijsen.

    Voort soo mach elck man vonnisse wijsen, voor ons ende voor onsen Bailliu, die onse man is van goede, over eenen bede-schuldigen man, ende anders nerghens.

Gheen vry man, mach men winnen ter boeten, dan met vryen luyden.

    Die Bailliu, oft die Ambochts-heer, oft die Schout, en mach geenen vryen man winnen ter boeten, ten zy met vryen luyden.

Schout ende Schepenen moeten vry wesen, om over een vry man te rechten.

    Die Schout sal wesen vry ende wel-boren, die over eenen vryen man rechten sal, ende so wie wijsen sal, over eenen vryen-man vonnisse, voor den Schout, hy sal wesen vry ende wel-boren.

Hoe men wel-borenschap, betuygen sal.

    Spreeckt men eenen man ane, omme schot te gelden, die sal sijnen ghetuyghe doen, van der Swaert zijde, als 't recht is, mochte hy 's oock niet doen, hy soude dat schot gelden, metten buren, ten waer dat den Bailliu kennelijck waer, met goeden luyden dien hy betrouwede, dat hy Edel ware, ende alsoo besturven ware, dat hy sijn ghetuyghe niet doen en mochte. Oock ist mede gesproken in Kennemer-recht, dat elck wel-boren man, die verleent is, van ons, van goede, die sal zweeren dit voorschreven recht, onse huysluyden den Kennemaren vastelijcken te houden, al dat Kennemer-recht is, ist geschreven, oft ongeschreven. Waer oock yemandt die niet zweeren en wilde, die Ambachts-heer ware, oft die goet van ons hielde, die en sullen die Kennemaren voorschreven, noch te rechte staen, nochte niemanden van sijnent halven, noch aen gheen man goedt uytgheven, dat hy van oudts houdt te leene, ter tijt toe, dat hy Kennemer-recht ghezworen heeft 

Wie die Schepenen beroepen mach.

    Voort, wat die Schepenen deylen over recht, dat en mach onse Schout niet beroepen, Klagher ende Houder moghen 't beroepen, willen sy, op haer boeten.

Niemandt mach den anderen te Hove dagen, van Schouts recht.

    Voort, sal niemandt, den anderen te Hove dagen, van die den Schout schuldigh is te berechten.

Wat gaderinghe is, ende die verbeurnis van dien.

    Een Man die gaderde met sijnen vrienden, alsoo langhe als hy niet en vochte, met dien gaderden volcke, so en verbeurt hy, noch sijne vrienden niet. Soo wie dat vermaende sijn Vrienden met voorrade, ende met hen vijven, ofte daer boven, sijn vyanden fochte, ende daer mede vochte: dat is gaderinghe ende anders gheen, dier af verwonnen worde als recht is, die aenleyder verbeurde thien pondt, ende die volghers elcks thien schellinghen, hoe veel datter zijn.

Een Schepen vonnisse, dat ghevolgh heeft, mach den Rechter niet weder-spreken.

    Waer dat die Rechter, eenen man eenen oordeel vraghet, ende die man dat oordeel deylet, en hy 's vervolgh hevet, daer en mach die Rechter niet teghens segghen.

Van den Huys-hoenre te gelden.

    Van dien Huys-hoenre te gelden, als zede ende ghewoonlijck is, ende hier boven gheschreven staet, soo is dat Recht; wanneer die gemeene Buren hare vijfdinghe volstaen, soo en sullen sy gheen hoenren gelden.

Van den vierden Visch.

    Item, onse goede luyden, die Kennemaren voorschreven, en sullen geenen vierden Vische gelden, op d' Ye, noch in Crommenye, noch in Limmer-meer: in anderen wateren, sullen wy onse recht nemen, in Sluysen ende Anstalen die onse zijn, in onsen vryen Ambochten, daer wy 't Schout-ambacht verleent hebben.

Die Schout mach niemandt, onder hem setten.

    Die Schout dus verleent van ons, mach niemandt onder hem setten, maer die Ambochts-heeren, die van ons verleent zijn, die moghen eenen Schout onder hen setten, ende onder hem niemandt.

't Ongheschreven te oordeelen, nae rechte.

    Voort, wat hier niet gheschreven staet, dat sal men rechten, nae rechten ende nae oordeele. Hier over waren onse Edele luyden, ende onse ghetrouwe Mannen van onsen Lande, die Heer van Culenburgh, die Heer van Wassenaer, Burgh-grave van Leyden, Heer Hendrick van Naeltwijck, Heer Jan van Heemstede, Heer Arent van Iepenburgh, Heer Gerrit van Zijl, ende Heer Barthout van Assendelft Ridder, Walraven, Heer tot Bredenroode ende tot Gennip. Jan Heer tot Montfort, Willem Eggert Heer tot Purmereynde, Thesaurier Helminch van Dornick, Jan Heerman, Philips de Blote, ende Dirck Potter Knapen. 

    Ende om dat wy, onsen ghemeynen goeden Huysluyden voorschreven, alle de voorschreven puncten, ende elck bysonder vast, ghestade ende onverbreeckelijck, tot eeuwighen daghen houden willen, ende van eenen yeghelijcken, ghehouden willen hebben, voor ons, ende onsen naekomelinghen, behoudende ons onse hooger Heerlijckheyt ende Recht. Soo hebben wy in kennisse hier onsen grooten Zeghel aen desen Brieve doen hanghen. Ghegheven in den Haghe, opten derden dagh in Aprille, in 't Jaer ons Heeren duysent vier hondert vijfthien (1415).

--------------------

(Opmerking. De tekst van dit hantvest komt nagenoeg geheel overeen met de tekst van het Hantvest van Grave Floris uit 1291, Dé Wintersteijn)

_________________________________________________________________________________

© 2001  Dé Wintersteijn, Krommenie

Deze pagina is onderdeel van de homepage van: Dé Wintersteijn