Die Kennemer-Rechten.

(van kracht in 1652)

 

Gheen Sluysen te bevisschen.

    In den eersten, dat niemandt eenige Sluysen bevissche, noch Sluys-tochten, op de boete van twee pondt, alsoo dick als sy betuyght werden, met twee ghetuyghen.

 

Van Sluysen op te setten.

    Voort, soo en moet niemandt die Sluysen opsetten, om water in te laten, buyten oorlof van den Dijck-grave ende Heemraets, opte boete van twee pondt.

 

Van een gat te steken in den Somer-dijck.

    Item, soo miet niemandt een gat steecken in den Somer-dijck, water in te laten, buyten Dijck-grave ende Heemraets oorlof, op de boete van twee pondt.

 

Van Zoden te delven.

    Item, soo sal een yeghelijck Zoden delven mogen, binnen dijcks ende buyten dijcks, sijn dijck mede te maken, tot Heemraets seggen.

 

Hoe die Schout, sijn boeten sal in-winnen.

    Voort, soo wat breucken oft boeten, die Schout toe-gewijst werden, die sal hy berechten oft winnen, binnen ís Jaers, oft sullen vry ende quijt wesen, van die breucken ende boeten.

 

Waer toe den Schout, gheen oorlof gheven mach.

    Voort, soo sal die Schout niemandt oorlof geven, Beesten by den Somer-dijck te laten gaen, noch gaten in steken in den Somer-dijck, noch die Sluysen, noch Sluys-tochten te bevisschen, op de boete van thien ponden, jeghens ons te verbeuren.

 

Van des Schouts boeten in te winnen.

    Voort, soo wat boete oft boeten, den Schout verschijnt, ofte verschijnen, die sal hy inwinnen, als ít recht es.

 

Gheen Keuren te legghen minder, als van twee stuyvers.

    Voort, soo en sal men nerghens gheen Keuren legghen, minder dan twee stuyvers, nae Kennemer-recht.

 

Van een beschouwen Dijck.

    Voort, als een Dijck beschouwen es, al werdtse ghemaeckt, die andere schouwe, hy sal komen, ende bekennen die boeten, oft men sal daer weder op schouwen.

 

Hoe een Vader sijn Soon mondigh maeckt.

    Als een Man sijn Soon selfs mondigh wil maecken, voor den Bailliu van Kennemer-Lant, mit Recht, soo sal die Vader sijn Soon gheven alsoo veel, als thien ís Heeren ponden waert, ende soo sal de Vader des Heeren mannen geven een stoop Wijns, ende des Bailliu Klerck sal hebben, een stoop Wijns.

 

Ghedingh van Gerrit Uytenhage.

    Item, in ít Jaer duysent vier hondert een-en-tsestigh (1461) des Donderdaeghs voor Meyen-dagh, soo dinghde Gerrit Uytenhage, in de Beverwijck voor den Bailliu, alsoo dat hem een vonnis was gegeven, dat ter naester Vyerschare geuyttet moste wesen, alsoo het de vierde dagh was. Ende oft hem noodt dede van sieckte, oft van andere noodtsacken, dat hy daer niet komen en mochte, dat hy onder sijn zeghel wel sijn tuygh doen mochte, waer ít recht: ende begeerde des een vonnis, ende werdt hem toe-ghewesen.

 

Van Landt in ít heymelijck te verkoopen.

    Wanneer een Man landt verkoopt in ít heymelijck, ende verkoopt het daer nae een ander in ít openbaer, om die luyden daer mede te bedrieghen, die sal daeromme gelden thien pondt, werdt hy nae Recht verwonnen.

 

Van een Man, ghevanghen van den lijve.

    Wanneer den Rechter een Man ghevanghen heeft van den lijve, ende die Rechter die mensche set op gelt, om af te koopen; en mach hem die Rechter daer na, van den lijve niet meer verwinnen, al gaet die koop af, om dat die Rechter eerst hem op gelt gheset heeft.

 

Onwillighe Schepenen, boet-schoud ghewesen.

    In ít Jaer duysent vier hondert seven-en-tsestigh (1467), den seventhienden dagh in Junio, doe wierden in des Baillius Vyerschaer van kennemer-landt twee Mannen van Wormer boet-schout ghewesen, elcks op thien pondt, om dat sy dinghede, dat sy gheen Schepenen souden wesen, om dat sy uyt-reysende luyden waren, ende van noode heur broodt mosten winnen.

 

Extract uyt het Costuym-boeck van Kennemer-landt, van een ghequetst Man.

    Wanner een Man ghequetst wordt, in sijn romp van sijn lijve, een doorgaende wond: dat zijn op neghen keur-wonden. Ende es een man ghestecken, deur ende weder deur, in den romp van sijnen lijve, dat sijn achtthien keur-wonden. Ende als een gequetst wordt van sijnen hals opwaerts, oft van sijnen aenklauwen nederwaerts, oft aen sijnen handen, dan sal men die lenghte af meten, tot een keur-wonde, ende niet die diepte.

 

Van de lenghte van een Keur-wonde.

    Item, die lenghte van een Keur-wonde, es die naghel van twee die voorste vingeren, ende in Kennemer-landt is een Keur-wonde een naghel lanck, als voorsz staet, ende die boete es een pondt van ses-en-twintigh stuyvers, ende een blaeu oogh, is twee schellingen.

 

Wat Bien-brecke is.

    Item, oft ghebeurde, dat men in Kennemer-landt een mensche, een tande uyt sijn kinne-backen sloeghe, stiete ofte worpe, daer geen vleysch aen en waer, dat waer bien-breck. Ende alsoo menigh bien, als men eenen ghequetsten mensch uyt sijn hooft, oft anders van sijnen lijve gewonnen worde, dat sal men gelden, voorelcken been een Kroon, op dat men ít mach hooren, als men ít in een becken worpt. Maer den Heer en sal niet meer hebben van den Hantdadighen, alseen pondt. Maer is een Man, een vingher, oft een duym, oft een tandt met vleysch, oft mit dattem uytgheslagen, dat es garsvel, ende zijn thien pondt de boeten (daer onder gesustineertwerdt oock een ooge te wesen). Ende al dit soo voorsz staet, es by Leen-mannen van Kennemer-landt tot Haerlem verklaert voor Recht, in de Vyerschare, Anno veerthien hondert vier-en-tachtigh (1484), om ít selve te onderhouden, ende niet hoogher geapprobeert, den achthienden Junij.

 

Van ít recht ende oudt gebruyck van de vecht-boeten.

    Item, als yemandt een keur-wonde ontfangen heeft van een ander, ende die selve die Schout niet te kenne en gheeft, ende besien laet binnen den derden dagh, by de Schout ende twee Schepenen,daer ít gheschiedt is. Alwaerse genesen ende verswegen: nochtans sal hy die boeten ghelden, ende ten vollen betalen, dat is in Kennemerlandt XXVJ stuyvers. Alst in een vrye Taverne geschiedt by daghe, ende by nachte viervoudt boeten:Ende alst in een onvry huys geschiedt, oock viervoudt boeten, ende dat nae beschreven rechten in Kennemerlandt. Ende van elck bloedt-rutse, oft Mes-treck, vijf Schellingen, ende by nachte viervout.

 

Een Vechter moet borge setten.

    Item, soo wie vecht binnen onse vryheden, die sal gehouden wesen borge te stellen, by levende luyden; tenwaer hy alsoo ghegoedt waer, binnen onse vryheden, dat hy den gequetsten sijn smert, ende den Heer sijn boeten gelden mochte. Anders sal men den delinquant doen apprehenderen, ende in hechtenisse setten, ter tijdt toe hy voldaen heeft.

 

Een gewonden moet hem by den Schout laten visiteren.

    Item, Alle ghequetsten sullen terstondts nae de quetsure, al-eer sy tweemaal verbonden sullen werden, haer laten visiteren, by den Schout ende Schepenen onder wiens Jurisdictie, ít selfde geschiedt es, op de boete van een Kennemer-pondt.

 

Gheen meester mach den tweeden Pleyster legghen, voor ít bekent maken der quetsure.

    Ende en sullen gheen Barbiers, Chyrurgijns, Meesters ofte Meesterssen, binnen Kennemer-landt, den tweeden Pleyster moghen legghen, op eenen ghewonden, ghequetsten, ghesteecken, of ghesslaghen persoon, hoe dat ít selfde oock soude mogen geschieden: Voor ende al-eer ít selve den Schout, onder wiens Jurisdictie sy woonen, te kennen sullen ghegheven hebben: op de boete van een Kennemer-pondt. Wanneer yemandt door den romp ghesteecken wordt, dat zijn neghen keur-wonden; maer door ende weder door dat zijn achthien keur-wonden, nae Kennemer-recht.

 

Van Huys-braeck.

    Die een huys by nacht op-breeckt, oft den veynsteren ende glasen inslaet, verbeurt vier mael thien Kennemer-ponden. Maer by daghe thien ponden, te weten, quando simpliciter fiunt calore iracundie, ende datter gheen gequalificeert delict mede vermenght is: als furtum, rapina, raptus, adulterium, ofte conatus tot den selven.

 

Van den Heeren-wegh niet te beschadigen.

    Die den rechten Heeren-wegh ontgrondt, oft verspart, verbeurt daer mede thien Kennemer-ponden.

 

Niet uytten Schut-hock te trecken.

    Die een Koe ofte ander Beest, uyt den Schut-hock ontbindt, verbeurt mede thien Kennemer-ponden.

 

Achteloos heydt der Ouders gestraft.

    Wiens kindt, beneden de vier jaren zijnde, versuymt werdt, in ít water ofte vyer: werdt over sijn negligentie, daer over aenghesproken, voor thien Kennemer-ponden, ende oock ghecondemneert, nisi se perfecte purger, van alle schuldt.

 

Hoe men simpel gheweldt boet.

    Die sua authoritate eenigh landt aentast, dat hem niet toe-komt, ofte beslaet met Beesten, oft sonder vonnisse begint te procederen, by executie, verbeurt daer over thien Kennemer-ponden, als culpabelvan simpel gheweldt, indien het anders ghequalificeert es, meerder als voorszes.

 

Wat een succumberenden Appellant verbeurt.

    Een Appellant van Schepen vonnisse, succumberende voor des Baillius Vyerschare, verbeurt thien Kennemer-ponden, boven den mysen van Justitie. Salvo dat den selve vier mysen, ofte termijnen, daer op te bate komen, sonder meer.

 

Als men gheweldt objicieert, voeght hem den Officier metten Triumphant.

    Wanneer Partyen jeghens malkanderen pleyten, ende eenighe poincten van gheweldt, oft ander crimen objicieren. Soo doet den Officier by sijn Procureur, op de partye pleydoyen stellen, dat hy hem voeght metten Triumphant.

 

Klagher ofte beklaeghde, verbeuren thien pondt.

    Op alle klachten die partyen aen den Bailliu doen, voor twee Leen-mannen. Is den Bailliu thien Kennemer-ponden verschenen, van den aenklagher ofte verweerder. Daeromme soo doet hy de selve verdaghen, den Klagher om sijne ghedaen Klachten te verifieeren, ende den Beklaeghde om hem daer jeghens te defenderen. Ende oft sy schoon al accorderen, moghen ít selve anders niet doen, dan salvo den Bailliu sijn leges, van de thien Kennemer-ponden.

 

Aenspraeck van lachter oft van schade.

    Item: soo wie den anderen aenspreeckt, van lachter of van schade, ende de Schout metten Schepenen duncken, dat hy den lachter, ofte schade te groot maeckt; dan mogen ít den Schout ende Schepenen aen hen nemen, of sy willen, nae de keure van Haerlem, als een Hooft-stadt van Kennemer-landt.

 

Van Declineren.

    Pieter Pael begon een recht, voor Schout ende Schepenen van Overveen, teghens dí erfghenamen van Willem van Adrichem, ende die kinderen van hem zal: m: Soo worder voor recht ghedonghen; alsoo sy welboren luyden waren, dat die Schout over hen niet rechten en soude, noch Schepenen over wijsen. Alsoo dat de Schout beyde parteyen verdaeghde, voor Bailliu ende Mannen van Kennemer-landt ende sy declineerden, ende die boete van de declinatie was thien stuyvers, ende komt voor wie die declinatie geschiedt. Dit is gheschiedt, in den Jare 1587, by St. Catharina.

 

Van een Dief te hangen.

    Item, soo wie van dieften hanghen sal, die sal ten minsten ghestolen hebben, dat soo veel waert es, als die waerde van thien goude Rijns-guldens, ende een derdendeel van een gouden Rijnsche gulden voorsz, alsoo ít een groote saecke es, een mensche van den lijf, ter doodt te wijsen, of brengen.

 

Van Injurie.

    Item: Soo wie een injurie aenseydt, ende die ghene die men de injurie, of onrecht aenseydt, hem dat beklaeght voor den Rechter, den genen die hem dat aengheseydt heeft, dat hy hem dat schuldigh sal wesen te bewarriden, of sijn eer te beteren, eerlijck ende profijtelijck; met honderdt gouden Realen, etc. Ende indien daer nae den eenen met den anderen eet of drinckt, dat men met twee wettighe getuygen betuygen mach, daer mede verliest die klager, sijn recht.

 

Van een Compromis.

    Item: Soo wie in een Compromis es gegaen, teghens sijn wederpartije by den Hove, ende hem niet voldaen wert, nae uytwijsen sijn Compromis, ende laet hy hem daer toe brenghen een ander gheblijf aen te gaen, die gaet van sijn eerste geblijf.

 

Wanneer een man sijn Wijf verlijf-tocht.

    Wanneer een man sijn Wijf verlijf-tocht. Als die man sterft, soo behoort dat Wijf eerst die lijf-tocht toe: Maer wilde de Leen-volghervan den dooden man, haer lijf-tocht niet laten volghen: Soo sal sy den Leen-heer te kennen geven, die sal hen beyden eenen dagh bescheyden, ende daer by hebben, een deel van sijnen Mannen, of van sijn over-heeren mannen, na uytwijsinge zeghel ende brieve, die sy daer af heeft, ende den Leen-heer dat toont, hy behoort dat Wijf te geven, daer toe sy recht heeft by den mannen voorsz. Ende hier sal de Leen-volgher mede te vreden wesen. Ende soo wie die dit segghen niet volghen en wil, soo sal den Heer die goeden roe-slaen, ende tot sijnder taeffelen legghen, ter tijdt toe dat sy ít segghen achtervolgen. Maer wanneer die Man ende sijn Wijf scheyden voor den Provisoir, nae gheestelijcke Recht, als ít behoort, al is sy verlijf-tocht by ís Heeren handt, ende die Man verkrijght dan een Brief van sijn Leen-heer, dat hem die scheydinghe belieft, soo es dat Wijf ont-erft van de lijf-tocht, nae haers Mans doodt.

 

Vier puncten van Leen-goedt te verbeuren.

    In den eersten, als een Leen-man by sijns Leens-heeren Wijf slapen gaet, oft soo hy hem tegens sijn Leen-heer wapende, mit onrecht, uytghenomen den Over-heer. Oft hy sijn Leen-heer verraden oft vergheven wilde. Oft sijn Leen-heer belegen ware mit onrecht, soo is hy Leen-man schuldigh, hem nae sijn machte te hulpe te komen, ende ontsetten, ende bystandt te doen.

 

Insgelijcx mach een Leenheer, tegen sijn Leenman hem versuymen, also dat de Leenman oock sijn goeden niet meer en sal van hem te leen houden, ende dragen ít op sijn Leens-heeren Over-heer.

    In den eersten, ist saecke dat hem sijn Leen-heer gheen recht doet, van die goeden, die hy van hem te leen houdt, oft wil hy hem gheen verley doen, soo sal hy nemen twee van de Over-heer sijn Mannen, ende begeeren daer voor een werve, ander werve, derde werve, mit blooten hoofde onghegordt, ende hem tot elcken reyse om heeren, ende dan tuygh nemen van den voorsz Mannen.

 

Van Leen-goedt te houden.

    Soo wanneer een Man leen goet heeft, daer die Brieven af houden, niet te versterven binnen dí eersten lede, die jonge Man, die voorhant te hebben, voor dat oude Wijf,die beyde even nae zijn. Ist sake dat die jonghe Man, en dat oude Wijf, beyde sterven voor de Man, die dat leen-goet besit,ende die jonghe Man laet achter een Dochter, ende dat Wijf een Soon, soo sal de jonge Mans dochter, dat leen-goet hebben, voor dat oude Wijfs soon, nae Leen-recht, soo verde als sy beyde even nae zijn, aen dat leen-goet.

 

Van Man ende Wijf die Kinderen tí samen uyt houwelijcken.

    Wanneer een Man ende Wijfítsamen Kinderen hebben, die sy uyt hylicken, ende gheven hen een deel goedts; jae al gaven sy oock hen half haer goedt, oft die twee-deel; ende sterft hier nae de Man of het Wijf, die de Kinderen uyt-ghehylickt hebben, die Kinderen die aldus uyt-ghehylickt zijn, die en hebben dan maer half dat goet in te brenghen, dat hen ten houwelijck ghegheven is, teghen Vader of Moeder die te lijve ghebleven es. Maer die Broeders ende Susters van eene bedde, sullen ter lester doodt even rijck wesen, van haer Ouders erve, van eygentlijcke goeden, alsoo verre, als gelijck in den boedel komen, ende inbrengen dat sy daer uyt getogen hebben.

 

Van een noodtdruft.

    Item, soo en mach in Kennemer-landt niemand Klaghen, over een nootdruft, hy moetet eerst ten Heylighen zweeren, dat hy noodtdurftigh is: ende soo moet hy op ít landt, oft in huys staen, ende slaen sijn handt aen ít erf, ende niet opten dinghstal, dat ís te verstaen: die gheen daer sy ít Erf nemen, zijn ít renten op een Dorp, oft op een Kerck, soo moet hy ít anders winnen mit recht.

 

Van den Seventuygh.

    Wanneer daer meer zijn van dan een, die Recht spreken, oft beginnen willen metten seven-tuygh, soo en mach er niet meer dan een Recht begeeren, op eenen dagh, ten waer in een bandinghe, soo moghense al ghemeenlijck Recht hebben, op eenen dagh.

 

Van Swanen te dooden.

    Soo wie in Kennemer-landt Swan, oft Swanen doodt slaet, die verbeurt teghen den Bailliu thien pondt, ende die gheinteresseerde sijn schade.

 

Van goederen, oft yemandt tí arresteren.

    Als yemandt met een ander in Recht staet tot Haerlem, oft elders, ende soo gaet A. ende laet B. tot Velsen, of een ander wegh arresteren, al eer ít voorgaende Recht gesleten es, oft ghe-eyndight, dat heet men attentaet, dat is Recht, boven Recht, die verbeurt jeghens den Schout, die dí eerste kennisse daer af heeft, twee-en-veertigh Schellinghen, ende teghens den Bailliu thien pondt, in wiens Jurisdictie het gheschiede.

 

Van die bekommert werdt.

    Item: Als A. bekommert wert van C. Majest. weghen, niet uyt den Banne te gaen, hy en stelle eerst borge sijn partye, of en kan hy dan gheen borge krijgen, soo sal hy ten minsten juratoir doen: belovende by trouwe, eer, ende seeckerheydt, op sijnen prefiren recht-dagh, te recht te komen, die hem beteyckent werdt: Ende hy dus van den Schout, Schepen, ofte Bode, mach hebbende, bekommert zijnde, ende die bekommerschap niet achtende, gaet daer boven uyt den Banne ende arreste, die verbeurt tegens den Schout xlij Schellingen, ende boven dien den Bailliu ghereserveert sijn actie; dat is, thien pondt, al komt hy op sijn prefiren recht-dagh, te recht.

 

Van Pandt-keeringe te doen.

    Waer daer yemandt, die den Schout, ofte ít gerechte schutte, of keeren wilde, alleen, of mit hulpers, alsmen panden of pant leveren sal; die verbeurt tegens den Bailliu tien pont, ende sijn mede-hulpers elex drie pont, die hem daer in ghestijft, of ghesterckt hadden. Ende waer ít sake dat hy andermael den gerechte wederstonde van pande, ofte van maixel, soo soude nochtans die Schout dat pant, oft maixel leveren, ende buyten wercken op den vryen wegh, ende voor sijn moeyte hebben, thien Schellingen.

 

Van onrecht pandt te wijsen.

    Soo wie onrecht pandt wijset, die verbeurt drie Schellingen; dat is, te weten, die van den eenen pandt valt op den anderen, ofte onvrye pandt wijset, oft daer van gewijst werdt.

 

Van dagelijcx pandt.

    Omme te weten wat dagelijcksche pandinge es, dats te verstaen: soo wie om slechte schulde recht spreeckt, sonder obligatien, daer heeft die Schout af twee Schellingen: Ende van kost-gelt, arbeyts-loon ende diergelijcke pant, daer komt die Schout af thien Schellinghen, ende elcke Schepen twee Schellinghen, ende elcke Schatter twee Schellingen, tot drien toe, als voorsz es.

 

Van Kustinghe in te winnen.

    Item, kustinge van Huys ende Erve, lant, zant ende diergelijcke, sal men in winnen nae inhoudt der Hantvesten van Kennemer-lant.

 

Van huur van Landt.

    Alle Landt-huur sal men inwinnen op ít Landt, Huys ende Erve, ofte anders; daer die huren af roerende zijn, van Huys-huur, by drie de naeste drempels, en van lant-huur, by drie de naeste lendens, binnen ís jaers, of anders zijn ítslechte ende penninglicke schulden.

 

Beroep der Schepenen.

    Partyen moghen Schepenen beroepen, maer die Schout niet.

 

Van loochenen voor Recht.

    Item, als dí een den anderen loochenen voor Recht, die onrecht heeft, verbeurt thien Schillinghen.

 

Van Seventuygh ende Swanouts-recht ofte royinghe.

    Soo en sal niemant van een Seventuygh, ofte Swanouts-tuygh, eenigh partye op sijn eedt tuyghen, ofte elcke seven ofte Swanout, die daer over tuyghen, verbeurt twee-en veertigh schellinghen, men moeter gantsch ghewonnen oft verloren tuygen. Ende van een Seventuyghs recht, daer komt die Schout af twee-en-veertigh schellinghen, ende van elcken Recht-dagh , vijf schellingen. Ende wanneer die verweerder inkomt, ende die back-vonnissen niet af en dinght, soo verbeurt hy soo dick hy dingh-plichtigh is, ter tijdt toe dat hy die back-vonnissen dinght, twee-en-veertigh schellinghen. Maer soo daer yemandt hem met een Seventuygh opten dijck beswaert vindt, mach op kosten van onghelijck hem beroepen, op seven die naeste Kercken.

 

Van Nobels boeten.

    In Seventuyghs recht zijn Schouten eysschers, ende Schepenen wijsers van Nobels boeten, van welcke Nobels boeten als die vervallen, de Schouten ghehoeden zijn (uytgesondert daer Ambachts-Heeren zijn) de twee derden-deelen aen den Hooft-officier te verantwoorden.

 

Van Reformeren.

    Die reformeren wil, ende die somme bedraeght minder dan thien Carolus guldens, die Reformant moet namytiseren, die penningen die hem over ghewesen zijn. Maer bedraeght die somme meer dan thien Carolus guldens: soo en is die Reformant niet ghehouden te namytiseren, ten ware van ís Heeren Domeynen, oft van toe-ghewesen boeten; want op alsulck en heeft appelatie geen stat, hoe veel te min Reformatie. Naer costume van Kennemer-landt ende Kennemer-volgh, mach men van Schepenen vonnisse, omisso medio, videlicet Bailliu ende Mannen, ad Curiam provincialen appellare.

 

Tauxatie van een kenningh in te brenghen.

    Opten dertighsten Augusti vijfthien hondert vier-en-vijftigh (1554), soo hebben Mannen van Leen, als Jan Conincxsen, Willem Cornelisz Gael Bronchhorst soon, Jonghe Spaerwou, Bouwen Willemsen, ende Jan Claessen getaxeert, de Schout van West-zanen es toe-getaxeert van de Kenningh in te brengen in de Beverwijck voor Bailliu ende Mannen, ses stuyvers, ende elcke Schepen drie stuyvers. Ingelijcks die Schout van Wijk op Zee, met sijn volgers, insghelijcks die Schout van Spaerwouw met sijn volghers.

 

Sus tauxeren Mannen tot Haerlem.

    Die Schout van Wormer van een kenningh in te brengen, twaelf stuyvers, ende elcke volger, acht stuyvers. Mannen tauxeren elck nae dat hy verre van huys es. Die Schout tot Heyloo is toe-ghetauxeert vier-en-twintigh stuyvers, ende elcke Schepen twaelf stuyvers. Dit sal men vinden in de Rolle van den Bailliu. Actum omtrent den sesten Novemb. Anno vijfthien hondert ses-en-vijftigh (1556).

 

Hoe men Schout-ambacht in Kennemer-landt bedienen sal.

    In den eersten, sal die schout alle vonnisse, die hem aenghewesen werden, bestellen, ende segghen, wat daer ít beste recht af es, dat vonnis vraegh ick u? een van de Schepenen, die ít hem belieft, ende als dat vonnis ghewesen es, soo sal die Schout segghen, volghet ghy Schepenen, ende vragen elcke Schepen bysonder, ende alsoo sullen alle vonnissen voldaen zijn, al eer hy een ander vonnisse vraeght.

 

Om Recht te doen.

    Voort, sal hy alle Recht doen, goets tijdts voor middags, opten Dinghstal, daer men ghewoonlijck is Recht te doen, uytgenomen Landt-recht van erve, ende bruyckwaer, ofte palinghe van grondt, van landt, ende sulcks als de costumen van den lande zijn.

 

Hoe den Schout Vyerschaer spannen sal.

    Als die Schout partyen, oft eenigh Recht doen sal, soo sal hy segghen aldus: Oft alsoo goets tijdts aen den daghe is, dat ick Houwer ende Klagher regten mach: ende ick mijn G. Heere sijn boeten winnen mach., ende ick de mijn, oft sy mijn verschenen waren. Die Schout vraeght een vonnisse, ende als dat vonnisse ghewesen is soo ghebiedt die Schout list, op de boete van twee Schellinghen. Ende vraeght een vonnisse, oft hy rechtelijcken list gheboden heeft: Schepenen wijsen alsoo. Dan seydt die Schout, heeft daer yemandt aen recht te doen, ende alsdan dinghen partyen haer recht. Ende ist dat die Aenklagher, die dat Recht begheert heeft, niet en komt, soo sal hem die Schout ter boete eysschen, van twee-en-veertigh schellingen. Ende komt die ander Man niet, indien hy verdaeght es, soo sal hem die Schout ter boeten eysschen, van twee schellinghen.

 

Wie ende wanneer die Schout daghen sal.

    De Schout oft Rechter mach daghen wie hy wil, ende wanneer hy wil, binnen den weke die hy aenspreken wil, van breucken, van Keuren, oft van Rechts weghen, ende en mach gheen dagh langer legghen, dan veerthien daghen.

 

Van een Loos-pandt te legghen.

    Als die Schout een man, een loos-pant geven sal, soo sal hy segghen, aldus: Ick gheve u een loos-pandt, van huur van landt, op de man N. eenen yegelicken behoudende sijn Recht, ende die Schout is dan verschenen twee schellinghen, als hy den Man de weet ghedaen heeft.

 

Van vrede te maken tusschen partyen.

    Als die Schout tusschen een Man, of tusschen partyen een vrede maecken sal, soo sal hy doen aldus: Ick vermane u een vrede veerthien daghen langh, teghen dese Man N. voor u ende uwen Maghen, soo wel te onderhouden, den eersten dagh als den lesten, geen dagh daer af uyt-ghesondert, tot veerthien toe, totter Sonnen opganck toe. Ende ist sake, dat hy die vrede niet en geeft, soo sal hem die Schout die vrede vermanen eenwerf, anderwerf, derdewerf, ende daer tuygh van nemen, ende gaen daer, ende segghen, dat hem die Man de vrede gheweyghert heeft. Ende ist sake dat hy de vrede gheeft, soo sal die Schout segghen: Ick ghebiede u dese vrede te houden, op lijf, en op u goedt, van u ende van uwen Maghen. Ende alsoo sal hy doen ende seggen, aen die ander zijde mede, die vrede begeert heeft.

 

Van een ghewondt Man.

    Van een ghewondt, ofte ghequetset Man, die uyt den Ban wil varen, daer sal die Schout gaen, ende nemen borgh, voor de gequetste man sijn lijf, ende den Heer sijn boeten, om weder te brengen, ofte leveren in den ban.

 

Van een Keur-wonde.

    Van een Keur-wonde heeft die Schout ses-en-twintigh stuyvers, ende alsse versweghen wordt, soo sal den ghewonde dubbelde boeten gelden.

 

Van een verongheluckten te besien.

    Als die Schout een Drenckelingh, oft ander doodt mensch besiet, die doodt gheslagen, oft doodt gestecken es, oft hem selven verdaen heeft, daer komt die Schout af thien schellinghen, ende elcke Schepen twee schellingfhen.

 

Hoe een Schout in Kennemer-landt sijn daghelijcks Recht, ende boeten winnet.

    Alle die ghene, die onbelijde woorden spreeckt op een daghelijcks Recht, die verbeurt twee schellinghen, ende die mach die Schout ter boeten eysschen, en bestellen dat vonnisse, die verschenen sullen wesen uytgaens recht, ende op een hoogh Wedde, thien schellingen, dat is te verstaen, sulck recht, sulcke boeten. Alle verdaginghe es twee schellingen. Elcke getuygenisse te doen, is twee schellingen. Ende van elcke tuygh sijn eedt te doen, oft te staven is twee schellinghen.

 

Formulier van den eedt ghebruyckelick in Kennemer-landt ende Kennemer-volgh.

    Dat zweer ick N. die waerheydt te segghen van ít gheen men my vraghen sal, ende niet te verswijgen om Vrienden noch om Magen, om lief noch om leedt, om gunst noch om wangunst, om goet noch om bloet, noch om geenderhande saken. Alsoo waerlijck moet my Godt Almachtigh helpen, ende sijn heyligh Woort. Desen voorsz eedt werdt solemnelijck gheobserveert te doen, die Mans-persoonen met op-gherechte vingeren, ende die Vrouws-persoonen met haer rechter handt voor haer borst geleydt.

 

Van gast-recht, ofte gast-dingh.

    Alle die ghene die Gast-recht begeren, zijn den Schout gehouden te gheven een stoter, des soo moet hy de Schepenen verdaghen.

 

Van over vonnis te dinghen.

    Alle die gene, die over vonnisse dingen, zijn schuldigh thien schellingen, die gene die in ít onrecht vallen, verbeuren twee schellingen.

 

Van List te ghebieden.

    Als die Schout list gebiedt, soo moet niemandt spreken, dan den Rechter, op de boete van twee schellinghen.

 

Van Pandt te setten.

    Als die Schout aenghedongen wordt, dat shy van yemandts weghen, pandt setten sal, oft pandt setten moet, daer heeft hy af twee schellinghen.

 

Van heerlijcke schuldt.

    Als yemandt aenghesproken werdt van heerlijcke schulde, daer heeft die Schout af, thien schellinghen.

 

Wat een Aenklagher uytsittende verbeurt.

    Wanneer een Aenklagher Recht hebben wil, dat die Schout yemandt van sijnent weghen verdaeght, ende dagh van rechten beteyckent, ende den Aenleggher ten ghesetten daghe hem absenteert, ende met sijn klachte niet voort en gaet, die verbeurt twee-en-veertigh schellingen.

 

Van Uitsitten.

    Als yemandt uytsit, die verdaeght es, die mach den eersten dagh ende den anderen dagh uytsitten, elcke reyse op twee schellinghen, ende de derde instantie op twee-en-veertigh schellinghen, ende den Aenleggher sijn eyssche.

 

Van qualijck sprecken.

    Item, die ghene die in Recht vloecken, oneerlijcke woorden spreken, oft onder Recht kijven, verbeuren elcke reyse, soo menighwerf sy dat doen, twee schellinghen op een daghelijcks Recht, ende op een Dijck-recht, Wilkeur-recht, hooghwed ende diergelijck, thien schellinghen.

 

Van pandinghe.

    Van alle hooghe pandinge, heeft die Schout thien schellinghen: Ende van dagelijksche pandinge twee schellingen.

 

Van Tuychenisse te doen.

    Soo wie verdaeght es, om tuychenisse te doen, ende onwilligh es sijne tuychenisse te doen, ende dat weyghert, soo menigh-werf als hy dat doet, soo verbeurt hy twee schellingen teghens den Schout, ende teghens den Bailliu thien pont, ende nochtans sal hy tuygen.

 

Van Wilkeuren.

    Alle Wil-keuren, die voor den Schout gheschien, daer heeft de Schout af twee schellinghen, des dat hy die in presentie van twee Schepenen te Boeck setten sal. Ende alle die ghene die van Wilkeur-recht spreecken, daer komt die Schout af vijf schellinghen, ten waer dat die brieven minder hielden.

 

Van yemandt te beklagen.

    Die een ander beklaeght, sonder verdaghen of bekommeringhe, gelt te boete twee-en-veertigh Kennemer schellingen.

 

Van bekommeren.

    Wie yemandt aen-spreeckt, die bekommert is, moet eerst ontkommert wesen, ende heeft den Schout van den Verweerder of Aenleggher twee schellinghen: Ende als die Schout yemandt bekommert, daer heeft hy af twee schellinghen, ende weder ontkommert, dan heeft hy vier schellingen.

 

Van overkomen, die verdaeckt zijn.

    Alle die gheene, die in recht staen, ende met haer weder-partije overkomen ende verdaengen, die verbeuren elcks twee schellingen, ten profijte van de Schout, soo het geschiet sonder sijn consent.

 

Van Huyr te winnen.

    Als yemandt spreeckt om Huyr, daer heeft die Schout af ses schellinghen.

 

Van Keuren te maecken.

    Alle Keuren tot oorbaer van den gemeenen Lande ende Dorpen, maeckt die Schout metten Schepenen, ende den ghenen, die sy daer toe kiesen ende insetten; voor brandt, verstuyvinghe van Duynen, af-spoelinge van werven, ende anders, groem te bedelven ende dierghelijcken, ende dat op seeckere boeten, naer ouder ghewoonten ende costumen: Ende die ghene die in breucken valt, sal die Schout mit kennisse van Schepenen begaen, ende de boeten met recht ende met vonnisse inwinnen, indien ít hem belieft.

 

Van toegewesen boeten.

    Alle gewijsde boeten, die den Schout toegewesen zijn, ende men hem die niet en betaelden, of betalen wilde, die mach hy panden op hooge ban, op hooghe boeten, twee schat aen gelde, en vier schat in pande.

 

Van een vooght te setten.

    Van alle Vooghden te setten, daer heeft die Schout af twee schellinghen.

 

Van Recht op te dragen.

    Die haer recht yemandt opdragen, ende machtigh maecken door recht, heeft die Schout af twee schellingen.

 

Van Procuratie te maken onder ít Zegel.

    Alle die gene, die yemandt eenigh recht opdraghen ende maecken willen by procuratie onder ít zegel van den Schout, om in een ander plaetse recht te spreecken, daer af sal die Schout hebben thien schellingen.

 

Van een Certificatie te bezegelen.

    Van alle Certificatien die den Schout bezeghelt, ende daer Schepenen over-kennen, behoort hem thien schellingen, ende elcke Schepen twee schellinghen: naer datter huyden-daeghs geuseert werdt: Ende van elcke tuych te verdagen, twee schellinghen: Ende van de recht-pleginge, twee Schellingen.

 

Van ít Zegelen.

    Van alle andere Brieven te bezegelen, sal den Schout hebben van binnen-luyden ses schellingen, van elck zegel, ende van buyten-luyden, van elcke zegel goudt ende silver. Item, een Schout genaemt Pieter Wit, die nam van zeghelen, soo dat Octroy houdt, die Brieven die daer ghenomineert staen. Maer van Brieven, van Testamenten, Uitterste-willen ende makingen, Quijt-scheldingen, Transfixen, ende alle andere Brieven buyten dat Octroy; daer nam die Schout voorsz af, goudt ende silver, thien of twaelf schellingen, gelijck hy dede van Cornelis Remtgis, ende meer anderen tot Wormer.

 

Sonder Volmacht ageeren.

    Item, die sonder Procuratie recht spreeckt, oft in Rechten verantwoordt, sonder macht te hebben, ít zy onder ít Zegel, ofte Schout ende Schepenen kenninge, die verbeurt twee-en-veertig schellingen.

 

Van een laghe Wed ende Royinghe.

    Item, van een lage Wed oft van Royinghe, komt den Schout vijfschellinghen, ende van elcke tuygh ofte lendens te verdaghen, twee schellinghen, ende van elcke pael twee schellingen, ende op elcke pael geeft die Schout drie kloppen om in te smijten, ende des heeft hy van elcke klop twee schellinghen, ende dan gheeft hy ít een ander over, ende van de Rechts-pleginghe komt die Schout thien schellinghen, ende van elcke tuygh twee schellinghen, ende soo wie van de tuyghen uytsit, verbeurt thien schellinghen.

 

Van Obligatien ofte Schuld-kennissen.

    Als yemandt gepasseert heeft brieven van Obligatie, oft Brieven van bezegeltheyt, die inhouden wilkeur ende maexel, daer heeft die Schout af vijf schellinghen, als men Recht daer mede spreeckt. Ende houden die Brieven van heerlijcke schulden, soo es die boeten thien schellinghen, alsoo dick als de Schout met Recht daerom versocht wordt.

 

Van bieden en verbieden.

    Als de Schout yemandt biedt, ofte verbiedt van ís Heeren wegen, ít zy van Landt ofte Huysen, ende anders, sijn handt af te houden, daer heeft die Schout af thien schellinghen.

 

Van Heynen.

    Item, soo wie voor heynt, soo sal die Wederpartye gehouden wesen binnen den derden dagh na te heynen, ende indien die partye niet na een heynt, soo sal de Schout ít selfde besteden van ís Heeren weghen, nae te heynen, tot kosten van den onwillighen, daer komt de Schout af van besteden, ses schellinghen.

 

Van Pandt-recht.

    Van een pandinghe van arbeydts loon, wilkeur-gelt, kost-gelt ende dierghelijcke, daer komt den Schout af ses schellinghen, ende van sulck recht over vonnis te dinghen, thien schellinghen.

 

Van vlot-vaerdigh Recht.

    Als yemandt vlot-vaerdigh Recht begheert, soo sal dí Aenlegger de Schout gheven thien schellingen, elcke Schepen ses schellingen, ende voort van elcke verdaeginghe vier schellinghen.

 

Van Inventaris te maken, ofte beschrijvinge te doen.

    Als de Schout met vonnisse op ghewesen werdt, oft anders toeghebracht werdt, om eenighe goeden te beschrijven, om Inventaris daer van te leveren, daer afkomt de Schout twee schellinghen, de Klercq drie schellinghen. Ende oft die Schout aenghedongen werde met sijn Schepenen op te staen, ende helpen yemandt aen gelt, ofte aen maexel, daer komt die Schout af ses schellingen, ende van gelt of pant twee schellingen, ende van Rechts-pleginge twee schelligngen.

 

Van Executie te doen.

    Als daer Executie ghedaen werdt by den Schout in Kennemer-landt, ende door vonnisse van Schepenen die goeden ter executie geleydt worden, daer komt den Schout af die hooghste boete, 42 schellingen. Ende als de Schout die goederen verkocht heeft, nae voorgaende vonnisse by Schepenen ghewesen, soo komt de Schout daer af voor sijn salaris, den thienden penningh, ít selve wert dagelijcks gheuseert, in alle Dorpen van Kennemer-landt.

 

Van yemandt te vanghen.

    Als de Schout daer toe gebracht werdt, dat hy yemant moet vangen, daer sal die Schout af hebben, voor sijne moeyten 26 stuyvers.

 

Een leeringhe.

    Soo wat aenspraecken ofte eysschen, eenighe Schouten doen in Kennemer-landt, van ís Heere wegen ende Baillius wegen, ít zy op inwoonders, of op uytheemsche luyden, hoogher dan twee-en-veertigh schellingen: Soo sullen Schepenen wijsselijcken doen, ende wijsen met rijpen rade die partije, voor hoogher rechter; dat is voor Bailliu ende Mannen.

 

Waerschouwinge aen een gewonden Schout.

    Als een Schout in Kennemerlandt gewondt is van yemant, soo en sal hy hem geensins vervorderen, recht te sitten, of recht tí administreren, eer hy hem heeft laten suyveren van den Bailliu. Ende waer ít sake, dat hy recht sat met sijn Schepenen, dat waer elcks op thien pondt, ende die Schout al soo veel thien ponden, als hy met Schepenen recht gesteen heeft.

 

Maniere van Pandt-recht.

    Als yemant eenige penninghen in recht ge-eyst werden, ende die bekent, ofte by vonnisse daer in gecondemneert werdt. Soo dinght den Eysscher, wanneer die penningen sullen betaelt wesen, ende versoeckt vonnis. Schepenen wijsen dwars-nacht ofte veertien dagen. Soo laet den Eysscher, den Schout sijn Schepenen verdagen, tegen den gheprefigeerden dagh, op seecker ure te komen, ten huyse van den Ghecondemneerden.

d'Eysscher sal oock passen aldaer presen te wesen ende dingen alsoo. Alsoo den tijdt van betalinghe verloopen ende verstreecken is, soo segge ick dat N. daer voor pandt sal stellen die derde-part beter ende dat op staende voet, ende by faut van dien, dat den Schout pandt stellen sal van ís Heeren wegen.

    Den Schout eyscht den Gecondemneerde anderwerf, vraeght die gecondemneerde, wilt ghy ít pandt stellen ít waer goet, soo niet, soo segge ick, dat ick ít pandt stellen sal. ít Vonnis N. Schepenen wijsen dat den Schout ít pandt stellen sal van ís Heeren wegen.

    Als ít pant gestelt is, soo dinght den Eysscher hoe lange dat staen sal, eer ít geschat ende ge-eygent sal wesen, ende versoeckt Vonnis. Schepenen wijsen dwars-nachts, ofte acht, ofte veerthien daghen.

    Den Eysscher dinght, wie het pandt schuldigh sal wesen te schatten, met recht versoeckende Vonnis. Schepenen wijsen drie, ofte vijf de naeste huysen tot hun-luyden.

    Den Schout verdaeght die Buyren tegen den Schat-dagh, ende op den Schat-dagh doet hy die buyren in eysschen, ende dinght dan hoe die buyren, schuldigh sullen wesen ít pandt te schatten, ít Vonnis Schepenen wijse by haren rede.

    Soo neemt den Schout, die buyren den Eedt af, die buyren Schatten ít pandt, met advijs van Schepenen. ít Pandt gheschat zijnde, soo mach den Eysscher dat die buyren laten houden, ende eysschen henluyden sijn toe-gewesen penninghen, ofte soo den Eysscher ít pandt nemen wil, dinght hy wie ít hem schuldigh is te leveren, versoeckende vonnis. ít Wert gewesen den Rechter, van ís Heeren weghen. d' Eysscher dinght, voort, waermen ít hem schuldigh is te leveren.ít Wort gewesen op ís Heeren wegh. Den Schout levert ít pandt op ís Heeren wegh, met hulp van Schepenen. d'Esscher dinght, of hy ít pant nu soo vry heeft gewonnen, als sijn eygen vrye goet, omme sijn wille daer mede te doen. Versoeckende Vonnis. ít Werdt ghewesen, dat hy sijn wille daer mede doen mach.

 

ít Pandt-recht van Maexel.

    Den Eysscher seyt, dat den gedaeghtde gelt sal geven, ofte maexel stellen, of dat ick maexel sal kiesen aen alle Ns. vrye goederen, verstaen zijnde dwars-nacht, of het langhen met ghemoede. Versoeck Vonnis. ít Werdt alsoo gewesen, dí Eysscher seydt, alsoo maexel verstaen is, dat die ghedaeghde ít selve sal inbrengen. Versoeck vonnis, wordt soo ghewesen.

    d' Eysscher vraeght, wie ít maexel op-veylen sal, ít wordt gewesen, den Rechter van ís Heeren weghen, den Rechter veylt ít maexel op, en dinght aldus, hier mach niemandt voor desen maexel bieden dan met ghereedt geldt, ofte by Sonne-echijn te betalen. ít Vonnis N. ít wert alsoo gewesen.

    d' Eysscher dinght, dat hy daer mede mach voor bieden, tot afkortinghe van sijn penningen, ít wordt gewesen, jae. Den rechter gaet voort ende seydt, die meest sal bieden, voor desen maexel, die sal die leveringhe ontfanghen, van den rechter van ís Heeren wegen, ít Vonnis N. ít wordt alsoo ghewesen. Den Kooper vraeght, oft hy den koop rechtelijck ontfanghen heeft: Versoeckende Vonnis, ít wordt gewesen, jae rechtelijck, soo segh ick Heer Schout, dat ghy N. daer uyt sult bannen, ende oock alle anderen, ende mijn daer in. Versoecke vonnis. Wordt alsoo ghewesen. Den Kooper dinght voort, ende seydt, Ick segh, dat ick sal hebben Zeghel ende Brief tot mijnen kosten, van desen Gherechte, dat ick met dese goederen sal doen moghen, als met mijne vrye eygene goederen. Versoeckende Vonnis. ít Wordt ghewesen, dat het hem sal volghen tí sijnen kosten.

 

Dingtale van royingh, ofte pael-scheydinge.

    In den eersten dinght men: Heer Schout hier staet N. ende heeft landt ende erf-ghemeen met eenen B. ende begheert teghens hem te royen ende te palen, dat yegelijck even vele heeft. Seggende dat hy royinge ende palinghe hebben sal ist recht, ende wijsent Schepenen. Sulcks wijsen Schepenen.

    Men dinght voort, wie dat schuldigh sal wesen die royinghe te doen, ende die palen te stecken. Schepenen wijsen den Schout metten Schepenen, ende die geenen die daer toe verdaeght zijn. Hoe sy schuldigh zijn dit selfde te royen, te palen, ende te scheyden, Schepenen wijsen by heuren eedt.

    Men dinght voort, of hem de palen te nae stonden, dat sy elcke pael optrecken magh om twee Schellinghen: ít welck alsoo ghewesen werdt.

    Wanneer de palen ghesteecken zijn, ende partijen mette palingh ende royingh genoegen. Soo dinght men., dat de Schout schuldigh sal wesen, sijn ban op elcke pael te legghen, dat naemaels niemandt elck ander, nader en heyne, of en betimmere, op de hooghste boeten.

 

Aensprake van quetsinge, die men soeningh noemt.

    Hier staet dese Man ende klaeght op u, Heer Rechter, met u Gezworens, van alsulcke quetsure, als hy ontfanghen heeft, die ghy besien hebt, dat ghy ons schuldigh zijt waernis te doen, daer af begeer een Vonnis.         Als die Schout hem waernis boet, met sijn gezworens: Soo seydt hy, dat hy een omvraegh doen sal, of daer niemandt teghens en acht. Als daer niemandt tegens en acht, datter hier nae niemandt teghens achten en sal. Geer een Vonnis. Ende soo voert hy sijn eysch. Is daer meer als een keur-wondt, een Vonnis. Of hy met een sijn klachte sal doen, ofte elcks bysonder, elcks bysonder.

    Als hy sijn klachte ghevoert heeft, soo seydt hy, dat hy hem dat schuldigh sal wesen, te betalen, met een pondts boete goedt gheldt, of tegens hem in recht te komen, ende te ontrechten, met sijn rechte Keus-keuren tot heuren begroet. Daer af geer een Vonnis, etc.

 

Costume ende usantie van bekommert-Recht.

    Als eenighe partije yemande bekommert heeft, soo sal hy tot den Schout gaen, ende laten hem een dagh van rechten legghen, ofte beteeckenen, op die naem, die hy heeft doen bekommeren, daer af heeft die Schout twee schellinghen. Ende soo sal hy den Man rechtelijck aensprecken, ende segghen aldus: De Taelman, Heer Schout, ick hebbe hier aen Recht te doen, waer ít u lief, ick sprack mijn Recht. Die Schout seydt, dat ghy Recht spreeckt, dat is my lief. De Tael: doet hem lyen aen mijn woorden. Die Schout, lijdt gy aen sijn woorden: Jae. De Tael: soo begheer ick een vonnisse, oft ick Recht mach spreken in de bekommeringh, dan oft den Persoon eerst ontkommert sal wesen, nae uytwijsinghe, dat Recht van den lande. Schepenen wijsen, dat die Man eerst ontkommert sal wesen. De Schout ontkommert die Man. De Tael: soo klaghe ick hier op dese Man N. ende segghe dat hy my schuldigh is N. ende dat hy my dat ontkennen oft ontrechten sal, ende dat mit alsulcke Recht, als Schout ende Schepenen sullen duncken recht te wesen; ende begeer dat ghy hem in eysschet, ende anders, op mijn klaghelijcke woorden. Die Schout, hier eysch ick in N. eenwerf, anderwerf, derdewerf, vierdewerf over Recht; ende vraghe een vonnisse, oft ick hem in-ge-eyscht hebbe, als recht es. Die Schepenen wijsen, dat hem die Schout in-ghe-eyscht heeft, als ít recht is. De Tael: Heer Rechter, oft hy niet in quam by klimmender Sonne, ende by sitten der Mannen, ende by staende Heylighen: hoe dat ick daer mede schuldigh ben voort te varen, ende begheer een vonnisse. Schepenen wijsen, dat men Houder ende Klagher weder sal verdaghen, als ít Recht es. Die Schout seydt, komt hy niet nae voor-sproken woorden, ick segghe, dat hy boet-schuldigh is. Die Schout vraeght, hoe groot die boeten, Schepenen wijsen twee-en-veertigh schellinghen. Die Schout vraeght, wanneer die boeten sullen verschenen wesen, Schepenen wijsen dwars nachts, oft hy wilde langher beyden.

 

Van heerlijcke schuldt of schot.

    Heer Schout, ick hebbe een weynigh aen dat Recht te doen, waer ít u lief, ick sprack Recht. De Schout, dat ghy recht spreeckt, dat is my lief. De Tael: Heer Schout, ick hebbe dese man N. verdaeghen laten om heerlijcke schuldt, oft berekent schot, ick begheer dat ghy hem in eyscht: soo werdt hy in ge-eyscht. De Tael: soo ben ick klagende op hem, om de somme van N. als heerlijcke schulde, oft berekent schot, daer begheer ick af gelt, oft pandt, op hooghe ban ende hooghe boete. Ende ick segghe, al die ghene die pandt op hooghe ban, op hooghe boete, dat hy schuldigh is gelt te gheven, oft pandt te setten, oft pandt te keeren, nae ít Recht van den Lande; begheer een vonnisse. Soo wijsen die Schepenen alsoo. De Tael: oft hy onwilligh waer gelt te gheven, oft pandt te setten, soo segghe, dat ick kiespandt hebben sal, nae Rechte van den lande;begheer een vonnisse. Schepenen wijsen alsoo. De Tael: ick segghe, datter wesen sal twee schatte gelt ende vier-schatte pandt, is ít recht ende wijsen ít Schepenen. Schepenen wijsen alsoo. De Tael; ick segghe, dat ick pandt sal hebben, dat ick drijven ende draghen mach, daer ick den Heer mede betalen mach. Schepenen wijsen, jae.De Tael: wie schuldigh is dat pandt te schatten. Schepenen wijsen die Rechter, van mijns Heeren wegen, met sijn Gezworen: hoe syse schuldigh zijn te schatten een vonnisse. Schepenen wijsen byheur eedt. De Tael: oft dat pandt te licht ofte swaer gheschat worde, soo segghe ick, dat ick ít u mach laten hoeden. Schepenen wijsen alsoo. De Tael: by welcker tijdt dat pant verstaen sal wesen. Schepenen wijsen dwars-nachts, oft men wil langer beyden. Soo begheer ick Heer Schout, dat ghy dese man N. verdaeght teghens morghen om leveringhe van dat pandt. Soo verdaeght hem die Schout. De Tael: also als dat pant verstaen es, soo begheer ick leveringhe van dat pandt. Ick segh, dat ghy ít my leveren sult, opte vrye Heere-straet, een vonnisse. Soo wijsen Schepenen alsoo. De Tael: Ick segghe dat ick met dese goederen wenden ende keeren mach, verkoopen ende versetten, ende verletten mach, ghelijck mijn ander goederen, een vonnisse. Soo wijsen Schepenen alsoo.

 

Hoe men van heerlijcke schuldt wijsen sal.

    Dat van heerlijcke schuldt, daer gheen verweer op en is, daer sal men of wijsen als men pandt op hooghe ban op hooge boeten: Soo sullen die Schepenen segghen, Bent ghy dat schuldigh, gheeft het, bent ghy ít niet schuldigh, soo keert pandt. Ist saecke dat hy pandt keert, soo komt het voor ís Heeren mannen. Maer leydt hy dat gelt op, soo is alle dingh klaer ofte wel.

    Noch van heerlijcke schuldt daer men verweer op doet, als men pandt op hooghe ban op hooge boeten: daer moghen die Schepenen haer steech nemen ofte stemmen, ist alsoo, dat sy dat vonnisse niet vroet en zijn: maer waer dat sake, dat die partyen niet dan een tuyghe en hadden, ende die Schout dat men sijnen eed houden wilde; soo souden die Schepenen dat op sijnen eed wijsen, die hy den Heere gedae heeft.

    Item/dat die Schepenen vonnisse anders wesen, soo soude die Schout ít vonnisse moghen aen hem houden, nae inhoudt der Privilegien, ende souden daerom thien Kennemer ponden ghelden, soo verde ít selve voor de Vyerschare quam.

 

Van hooghe pandinghe.

    Alle die ghene die pandt, oft panden wil, om schot, oft heerlijcke schulden, oft ander Domeynen ende toe-gewesen boeten, daer komt die Schout af thien schellinghen. Ende die panden wil die moet die thien schellinghen op-legghen, oft die Schout en derft met hem niet gaen panden, voor dat hy sijn salarium heeft, ende die dan over vonnis dinget, die verbeurt mede thien schellinghen.

 

Hoe een Schout, als Dijck-graef sal schouwen op dijcken.

    Als een Schout komt schouwen, als een Dijck-graef, op een dijck, oft op een wateringe, dat een Afschouw es. Dat eerste, dat hy doen sal, soo sal hy gaen staen, daer men ghewoonlijck es, de schouw aen te legghen, omme de schouwe te maken, ende seggen aldus: Oft alsoo goets tijdts is aen dage, dat ick desen Afschou vol-schouwen mach, ende mijn ghenadighen Heere sijn boeten in winnen, ende ick die mijne als Dijck-graef, vraghe een vonnisse. Soo wijsen de Schepenen, jae. Dan seydt de Dijck-graef, ick segghe dat ick mach schouwen, op ende af van desen Dijck,ende op andere Dijcken, daer men ghewoonlijck is te schouwen, opten dagh van huyden, tot dien tijdt, dat de Sonne te bodem gaet, ende mijn noodtdruft winnen mach, ende vraghe Heemraden een vonnisse; dan wijsen Heemraden alsoo. Ende als de Dijck volgaen es, ende dat eynde komt. Soo seydt de Dijck-graef alsoo: Als ick nu van den Dijck gae, by welcker tijdt ick daer weder komen sal, soo wijsen Heemraden, totten onbenoemden dage, oft totten eersten schoudagh; ende in alle vonnisse sal den Dijck-graef seggen, volght ghy Heemraden elck bysonder; ende komt hy op de wateringhe, soo sal hy segghen, volght ghy Heemraden, etc.

 

Sinte Pieters schouwe, dat is daeghs daer nae.

    Item, St. Pieters schou ad Cathedram, so schout die Schout op grontwalen, ende niet verder en mach hyse beschouwen en boetschouch eyschen, te waer dat hy over die grontwael niet mochte gaen: maer als hy droogs voets over die grontwalen mach gaen, so heeft hy daer niet aen: maer oft het contrary waer, dat hy over die grontwalen niet mochte gaen, soo sal hy daer dagh op dagh op schouwen, totten vijfsien dagh toe, ende dan elcke eyghendom ter hoogher boet.

 

Sint Geerten Schouw.

    Daeghs nae Sinte Geertruyt, soo schouwt die Schout op alle grondt-walen, datse moeten wesen twee-deel dijcks, ende oftse alsoo niet en waren, soo sal die Schout desghelijcks schouwen dagh op dagh, totter vijfste dagh toe, als hier boven voorsz staet. Ende de Heemraden meughen dan keuren wat sy willen, ende wat heur belieft opten dijck, ende dan ghemaeckt te wesen, die derde, of die vierde, of die vijfde schouw, etc.

 

Hoe men den gheschutten Beesten besteden, handelen ende verkoopen sal.

    Als ít gebeurt, dat een Beest, ofte meer beesten den eesrten dagh gheschut, by Sonne-schijn, oft vroegher niet ghehaelt, oft ghelost worden: soo sal men dat beest, ofte de Beesten des anderen daeghs voor de middagh besteden, in dusdanige maniere: De Schout seydt, Is daer yemandt, die dit Beest ofte beesten bekent, eenwerf, anderwerf, derdewerf. Alsoo als daer niemandt en is, die dit Beest ofte dese Beesten bekent, ende sy hier een etmael gestaen hebben, hoe dat ick daer mede schuldig ben voort te varen, ende vraeght een vonnisse. Soo wijsen die Schepenen datmense opveylen sal, ende bestedense van mijns Heeren weghen, om die minste penningh. Ende soo seydt die Schout, Indien dat ick die Beesten, alsoo goedt koop aen-nemen wil, als een ander, dat ickse soo wel aen-nemen magh als een ander, een vonnisse. Ende soo wijsen Schepenen dat hy dat doen mach. Soo seydt die Schout, op elck eyghendom een mingelen te wijn-koop, ende seydt, ick wil elcke Beest houden om een stuyver, meer oft min dat redelijck is, dat etmael. Isser yemandt die ít min aennemen wil eenwerf, anderwerf, derdewerf, vierdewerf over recht. Ende is daer niemant diese minder aennemen wil, soo seydt die Schout, of dese Beesten ghenoegh gheveylt zijn, na den Rechte van den lande; ende vraeght een vonnisse: soo wijsen Schepenen, Jae. Soo vraeght die Schout noch eens, Es daer yemandt die de Beesten minder aennemen wil, eenwerf, anderwerf, derdewerf, vierdewerf over recht. Ende is daer dan niemandt diese minder aennemen wil, soo neemt die Schout dan een stroo, ofte ander dingh, ende werpt het neder, ende seyt: Of de Beesten besteedt zijn, als ít recht is, ende vraeght een vonnisse. Ende soo wijsen Schepenen nae voor vonnisse, dat de Beesten besteedt zijn, als ít recht is. Ende indien dat de Beesten niet ghehaelt noch ghelost en worden, soo sal men die Beesten, die drie naeste Sonnendaghen, nae dat die Beesten besteedt zijn, haer boden laten geven, in de kercken daermense ghewoonlijck zijn de boden te gheven. Ende als die Beesten, haer drie Sondaeghsche boden ghehadt hebben, soo sal die Schout die Schepenen allegader daghen, oft doen komen opten dinghstal, omme de Beesten te eyghenen. Ende soo seyt die Schout alsoo als dese Beesten drie Sondaeghsche boden ghehadt hebben in der kercken, hoe men schuldigh is daer mede voort te vaern. Soo wijsen die Schepenen dat men die Beesten schuldigh sal wesen te eyghenen. Soo vraeght die Schout een vonnisse, hoe datmense schuldigh zijn te eyghenen; soo wijsen die Schepenen, mijns Heeren merck daer aen te stellen. Soo vraeght die Schout een vonnisse; wat mijns Heeren merck es. Soo wijsen Schepenen een stuck van ít rechter oor. Soo vraeght die Schout een vonnisse, wie dat schuldigh sal wesen te doen; dan wijsen Schepenen die Rechter van mijns Heeren wegen: Soo neemt de Rechter een mes in sijn handt, ende snijdt een stuck van ít rechter oor, ende als dat ghedaen es, soo seydt die Schout, oft dat Beest ghe-eygent is nae den rechte van den lande oft niet. Soo wijsen die Schepenen jae. Soo vraeght die Schout een vonnisse, alsoo dat het Beest ghe-eyghent is: hoe dat sy schuldigh is aen den onkosten te komen, ende aen sijn boeten. Soo wijsen Schepenen dat men dat beest op sal veylen, om de meeste penningh te maken, ende te verkoopen. Soo seyt die Schout, indien hy daerom wil gheven, alsoo veel als een ander, dat hy alsoo wel mach koopen als een ander. Soo wijsen Schepenen jae. Soo seyt die Schout, hy sal twee schellingen van schutten hebben, ende twee schellingen van besteden, ende twee schellinghen van eyghenen. Soo wijsen de Schepenen dat hy twee schellinghen van elck sal hebben. Indien dat hy dat beest gheschut heeft, soo veylt de Schout dat op, ende seydt, Ick wil daerom gheven aldus veel, tot af-kortinghe van die kosten, ende mijn boeten. Es daer yemandt die daer meer om geven wil eenwerf, anderwerf, derdewerf, oftse gheveylt zijn nae den Rechte van den lande. Soo wijsen die Schepenen, alsoo daer niemandt en es, die daer meer om gheven wil, datse ghenoegh gheveylt zijn. Soo vraeght die Schout noch eens: Is daer yemandt die daer meer om geven wil eenwerf, anderwerf, derdewerf, vierdewerf over recht.Ende soo neemt die Schout een stroo, ende werpt dat neder, ende seyt, oft dat beest verkocht es, als recht es, nae allen voor-vonnissen. Soo wijsen die Schepenen dat het beest verkocht es, nae alle voor-vinnissen, als ít recht es. Ende alle vonnissen sal de Schout elcks bysonder vragen, volghet ghy, die Schepenen zijt.

 

Van rekeninghe hier van te doen.

    Ende als die Schout den Ambachts-heer oft Bailliu rekeninghe doet, soo sal hy dit den Bailliu oft Ambachts-heer, elcks bysonder in gheschrifte leveren, ende wat daer te kort is, sal die Schout van andere boeten korten, ende wat daer over-loopt, sal hy den Bailliu oft Ambachts-heer gheven.

 

Van Willekeur ende maexel.

    Heer Schout, dese Man heeft hier te Rechte te doen, belieftet u ick seyde voor hem. Die Rechter seydt, dat ghy Recht-spreeckt, dat is my lief. Doet hem lyen aen mijn woorden. Die Rechter seyt, lijdt ghy aen sijn woorden: die man seyt, jae. De Taelman, Heer Schout, waert ghy dese Man een dagh van Recht op alsulcken man N.De Schout, ick waer hem al, dat ick van Rechts wegen schuldigh ben te waren: soo stae dese man ende ick, in sijn belijde woorden, ende klage over alsulcken man N. ende segghe dat hy staphans schuldigh sal wesen te betalen, alsulcke penninghen, als hy my voor N. heeft verwilkeurt: ende ick begeer dat ghy hem in eyscht, op mijn klachtighe woorden: ít welck alsdan die Schout sal doen eenwerf, anderwerf, derdewerf, vierderwerf over recht. Ende ist sake, dat hy dan niet en komt, oft oock daer jegens wilde seggen; soo sal de Tael: seggen aldus: Heer Schout, alsoo N. dese man, dese schult verwilkeurt heeft, ende bekent heeft, soo seg ick dat hy versteken sal wesen van keer ende van weer, ende dat ghy den selven van stonden aen sult panden van mijnnent wegen, is ít Recht, ende wijsen ít Schepenen. Ende ist dat den Betichtighen niet en bewijst, betaelt te hebben, met goede Quitantie, oft by levende tuyghen. Soo wijsen die Schepenen, dat de Aenklager sal hebben, opten derden dagh gelt, oft pandt; ende dat hy versteken sal wesen van keer ende weer. Heer Schout, indien ghy de Betichtighde, by klimmender Son niet panden en mochte: soo begeer ick een vonnisse, oft ghy dat selve doen soudt moghen by dalender Sonne; wy segghen jae, ende begheer een vonnisse. Soo wijsen Schepenen, dat die Schout wel panden mach, by dalender Sonne. De Tael: soo begheer ick, Heer Rechter, dat ghy op sult staen, mit uwen Schepenen, ende gaen ten huyse, of op ít landt, of pandt dat ghereedtste goedt, van den beklaeghden N. om my te helpen aen mijn wilkeurt-gelt, is ít recht, ende wijsen ít Schepenen. Ende soo sal dan den rechter, den Rechter, den ban dinghen: ende dat ghedaen wesende. De Tael: Heer Rechter, nu begheer ick, dat ghy dese man N. aen sijn goedt panden sult, alsoo dat den Heer ende den Klagher voldaen sullen moghen werden, is ít recht, ende wijsen ít Schepenen, een vonnisse. De Tael: Heer Schout, ick begheer een vonnisse, hoe hoogh dat ghy van den Aenlegghers weghen sult moghen panden. Soo wijsen de Schepenen tot dubbelt geldt, sonder schattinghe. Soo sal die Schout, sijn handt aen slaen aen dat gheen, dat hy panden wil. De Tael: Heer Schout, ick begheer een vonnisse, wie dat het pandt sal schatten. Soo wijsen de Schepenen, drie die naeste geburen. De Tael, Heer Schout, oft de Gheburen den Aenklagher, desen pandt te hoogh wilden schatten. Ick segghe, dat ick de gheburen dat pandt laten mach, ende dat sy-luyden mijn van stonden aen sullen betalen, is ít recht, ende wijsen ít Schepenen, begheer een vonnisse. Soo wijsen die Schepenen dat die buren toe. De Tael: Heer Schout, ick begeer een vonnisse, hoe veel oft hoe hoogh dat dit pandt geschat sal worden, soo wijsen die Schepenen, tot vierde schatte pandt. Ende als dan die pandt gheschat es, soo sal ít den Schout dan op veylen, oft daer yemandt meer om gheven wil, eenwerf, anderwerf, derdewerf, vierdewerf over recht. De Tael: Heer Schout, ick begeer een vonnisse, oft ick om dit pandt, niet alsoo veele sal moghen bieden als een ander, voor mijn eygen; soo wijsen Schepenen, jae.De Tael: Heer Schout, ick begeer een vonnisse, oft ick dit pandt ghekocht hadde, tot betalinghe van mijn penningen, hoe sal ick dat eygenen. Soo wijsen de Schepenen, den Beklaeghden dat te vryen voor die schattinghe, eenwerf, anderwerf, derdewerf. Ende indien de Beklaeghde dat pandt dan niet en name, ende betaelde den Aenklagher de heele schattinge. De Tael: Heer Rechter, ick segh dat ghy schuldigh zijt van ís Heeren weghen den den Beklaeghden uyt dit goet te bannen, is ít recht, ende wijsen ít Schepenen. Maer ist pandt tilbaer have, of roerbaer goedt; soo seydt de Tael alsus, Heer Schout,ick segghe dat ghy schuldigh zijt van ís Heeren weghen, mijn dat pandt te leveren, opten vryen Heer-wegh, en dat ick dat mach brenghen, ende mede doen dat mijn belieft, is ít recht ende wijsen ít Schepenen. Soo wijsen Schepenen, Jae. Ende soo mach den Aenklagher dat pandt besitten, oft wech dragen, bruycken, besigen, ende sijnen wille daer mede doen. Ende waer ít dat den Betichtighden, oft eenigh van sijnen weghen, dat betalen woude, dat waer op thien pondt jegens den Bailliu.

    Eens ís jaers mach men Bandingh dingen. Ende als die Schout die bandinghe dinghen sal, soo moet hy eerst tot sijnen perijckel, alle huysen aen kloppen: ende hy mach elck Man bysonder, in Rechte eysschen, ende die hem niet en verschijnt, ende seyt adsum, die is schuldigh twee-en-veertigh schellinghen in den bandingh: maer soo daer yemandt noodtsakelijck elders te doen heeft, laet die Schout hem met een vierde part van de boeten, oft minder paeyen, op conditie: Indien yemandt hem op eyssche, dat hem de Schout sijn volle boeten en partye haer Recht sal blijven in sulcken schijne, of den Absenten geen verlof versocht hadde. Welck voorsz bandinghe ghesproten es, ende sijn oorspronck heeft uyt den Graef dinghe ende Hofdinge. Ende es een costume, midtsgaders een oude Recht, dat ghedongen werdt in ít Seventuyghs ende Swaenhouts Recht, ende oock in allen anderen saken, daer op ít voor-bonne ghedonghen werdt, ende dat voor wedt ende teghens wedt uytgeboden werdt: soo die klachte van den Eysscher aenghedonghen werdt, ende den Houder als verweerder daer teghens dinghttí sijnder instantie.

 

Dus bandt men den Dingh.

    Die Schout seyt, oft goets tijdts aen dan dagh is, dat ick den ban dinghen mach, den Afften stoel besitten, Houwer ende Klager rechtten, den Heer sijn boeten winnen mach, ende ick die mijne soo die my met Recht verschijnen, het vonnis R. soo dinge ick hier den ban ter eeren Godt Almachtigh, van weghen die hooghe Overigheyt van den lande, van des Baillius wegen, ende van mijnent wegen. Ick ghebiede hier list, ende verbiede hier alle onlust. Ick verbiede hier alle gheslepen Wapen, ende alle onghetoghen Wapen. Ick gebiede, al dat ick schuldigh ben te gebieden. Ick banne, al dat ick schuldigh ben te bannen. Ick verbanne, al dat ick schuldigh ben te verbannen. Hier nae legghe ick een vaste brede, ende een goet geleyde, dat een yegelijck veyligh mach gaen, ende weder komen, behouden sijn lijf ende goet, ten zy sake, dat hy ít selve verliese metten Seventuyge, met des Rechters kennisse ende tusschen twee partyen dinghtalen. Hier nae verlegghe ick des H. Overigheydts ban, des Baillius ban, ende mijnen ban. Ick vraghe oft ick den ban alsoo gedonghen heb, dat ick den Afften stoel besitten mach, Houwer ende Klagher rechten, den Heer sijn boeten winnen, ende ick diemijne, oftse my met Recht verschijnen, het vonnis R. hoe dat ick hem schuldigh ben te besitten. Ick segge metten vollen-banck van Schepenen, het vonnis R. Oft ick den stoel beseten heb als ít recht is, het vonnis R. Oft goets tijdts aen den dage is, dat ick partyen rechten mach, den Heer sijn boeten winnen, ende ick die mijne: het vonnis R. Heeft daer yemandt aen ít recht te doen, die spreecke recht eenmael, tweemael, derdemael, vierdemael over recht, oft ick hier al toe ghedaen hebbe, dat ick van rechts-weghen schuldigh ben te doen. Versoeck vonnis R.

    Hier volght een maniere van Seventuyghs recht, ít welck onder die Kennemers ende Kennemer-volghers een oude costume is, volghende hen-luyden Privilegien ende Hantvesten.

 

Wat men van een Seventuygh hanteren sal: waer in de seven naeste belenders ofte kleyen, so men se noemt, kennisse hebben van de toe-eygheninghe ende scheydinghe der gronden ende landen.

    Als een Man komt totten Schout, ende begheert een dagh van recht, van een Seventuygh, soo sal die Schout voor al borgh nemen, nae uytwijsinghe der Hantvesten. Ende is ít sake dat die schout dat versuymt, soo moghen partyen hen selven vry dinghen, ende als doe ander partye in komt, die verweerder; soo sal die Schout hem niet dingh-plichtigh laten worden, hy sal eerst borgh setten, na uytwijsinghe der Hantvesten, oft die partyen souden hen selven mogen vry dingen. Als die Schout op ít landt komt, sal hy gaen staen, en laten partyen hear Recht dingen. De Tael: Heer Rechter, dese man A. die heeft hier te Recht te doen, waer hem lief, ick sprack sijn recht; Soo seydt die Schout, dat ghy Recht spreeckt, dat is mijn lief. De Tael: Heer Rechter, dese Man begheert hier een noodtdruft te winnen, windt hy ít als recht is: soo vraeght die Schout de Schepenen dat vonnisse, ende die Schepenen wijsen jae. De Tael: hoe hy schuldigh is een noodtdurft te winnen; soo wijsen Schepenen met sijnen eedt. De Tael, wie hem schuldigh is aen de eedt te helpen; soo wijsen Schepenen, de Rechter van mijns Heeren wegen.De Tael, is ít sake dat dese Man strumpelt in sijn eedt, ende u niet volkomentlijck na en seyde, dat hy sijn verhael sal hebben eenwerf, anderwerf, totter tijdt toe dat sijn eedt voldaen es, ende begheert een vonnisse; ende soo wijsen Schepenen, jae. De Tael, waer hy schuldigh is sijn eedt te doen; soo wijsen Schepenen met sijn handt op dat Erf, soo miet die Man by oorlof van den Schout sijn handt op dat erf legghen; ende soo seydt die schout: Dat zweert ghy, dat dit een rechte noodtdruft is, nae u beste wetenschap, alsoo waerlijck moet u Godt helpen, ende alle sijn Heyligen; Oft dese Man oorlof heeft sijn handt van den Heylighen te nemen: een vonnisse; soo wijsen die Schepenen, jae. Oft den Man sijn noodtdruft ghewonnen heeft als ít recht is: ende begeert een vonnisse; soo wijsen Schepenen dat hy sijn noodtdruft ghewonnen heeft als ít recht es, na voor-vonnisse, oft het en worde hem gheweert met recht; soo segghe ick dat ghy schuldigh zijt ons hier den dingh te bannen, ende voorts eenen yeghelijcken te rechten, nae sijne klaghelijcke woorden, is ít recht ende wijsen ít Schepenen: soo wijsen die Schepenen, dat die Schout ít schuldigh is te doen, soo maeckt die Schout een kruys op ít landt: ende als dat gemaeckt es, soo vraeght die Schout een vonnisse. Oft goets tijdts aen den dage is, dat ick hier den Dingh bannen mach, ban ick den Dingh, als recht es; soo wijsen Schepenen, jae. Soo seydt de Schout, hoe ick schuldigh ben te bannen; soo wijsen die Schepenen met vijf Schepenen, ende met volle banck; soo bandt die Schout aldus: Ick ban hier den Dingh, etc. als vooren aenghewesen. Oft ick den Dingh alsoo ghebandt hebbe, ende den Aften stoel besitten mach, Houwer ende Klagher alhier rechten, ende mijn ghenadighen Heere sijn boeten winnen, ende ick die Mijne, indiense my verschijnen. Dat vonnisse, vraegh ick u: soo wijsen Schepenen, jae. Soo seydt die schout, hoe dat ick schuldigh ben die stoel te besitten, ende vrage vonnisse: so wijsen Schepenen met vijf Schepenen ende met volle banck. Soo gaet die Schout sitten, ende vraeght een vonnisse, oft hy die stoel beseten heeft, als ít recht is: soo wijsen Schepenen, jae, ende soo dinghen partyen haer Recht. Als de partyen haer Recht gedonghen hebben, soo vraeght die Schout een vonnisse, by welcker tijdt hy weder mach komen op den stoel, ende by welcker tijdt hyse ruymen sal, ende vraeght een vonnisse; soo wijsen die Schepenen dwars-nachts, goets tijts voor middagh: hoe die Schout schuldigh is den Dingh te besitten: soo wijsen die Schepenen mit vijf Schepeneen, ende mit volle banck. Soo seydt die schout, soo besut ick hier den Dingh, mit vijf Schepenen, ende met volle banck, eenwerf, anderwerf, derdewerf, ende vraeghe een vonnisse, ende die Schepenen wijsen, jae. Soo vraeght die Schout een vonnisse, oft hy die stoel beseten heeft, als ít recht is; so wijsen die Schepenen, ja. So verdaeght die Schout Houder ende Klagher, ende alle die ghene die onder Recht staen, ende ghekomen zijn, ende de voor-genoemde Sevens dwars-nachts goets tijdts voor de middagh te Recht te wesen. Oft ickse verdaeght hebbe als ít recht es, ende vraegh een vonnisse, soo wijsen de Schepenen, jae. Als die Wedden vergadert zijn van een Seventuygh, soo worden dan ghenoemt de sevens, die buyten ís landts woonachtigh zijn. Wie die sevens schuldigh is te verwerven, ende die wedden te scheyden, Schepenen wijsen die Rechter van ís Heeren weghen, oft sijn ghewaerde bode. Tot welcker tijdt dwars-nachts, tot wiens kosten: Schepenen wijsen opte gheens kosten, die in den onrecht valt: waer hyse schuldigh is die wete te doen, Schepenen wijsen in heur teghenwoordigheydt, oft voor haer wooninghe; soo sal die Schout een weet opveylen, met vonnisse van Schepenen, seggende, indien ickse aennemen wil alsoo goet koop als een ander, dat ick dat alsoo wel mach doen als een ander, ende begeert een vonnisse; soo wijsen Schepenen, jae. Dan seydt die Schout, indien ickse aenneme, datse mijn bode soo wel doen mach, oft ick daer selver waer, ende vraeght een vonnisse; dan wijsen Schepenen, jae. Dan veylt die Schout de weet op eenwerf, anderwerf, derdewerf, om soo veel hy daer af ghe-eyscht heeft, ende begeert een vonnisse. Oft de weet genoegh gheveylt es oft niet: soo wijsen Schepenen dat die weet genoegh gheveylt es, soo als daer niemandt es, diese min aennemen wil, ít vonnis laet de Schout vol-deylen. Volght ít ghene die Sevenen segghen sullen, in heuren uyttersten dagh. De Taelman sal in heure woorden te samen in ít Recht komen, ten ware datter eenigh van hen sevenen met te wedden ghekomen waer, die soude de Taelman in ít wedde helpen, ende soude die ander met recht volbieden, ende soude dan waringhe geeren van heuren dagen. Soo waert hem die Rechter heuren vierden dagh, soo sal die man een vonnis geren, oft hy hem goets tijdts voor middaghe volboden heeft, dat sy daer mede volstaen mogen; dat vonnis wijst, ja, op dat die Sonne klimmende is. Oock begheert de Taelman, dat die Rechter dat doet besien, ende daer ghebiedt die Rechter die buren, dat sy ít besien. Sy doen dat, ende soo sal een Man aen die Rechter geren, oft hy dat den anderen mede waren wil, oft hy ít mede bedinghde, ende dan sal hy hem laten waren, in al heure alre woorden tí samen, ende soo sal hy een achtinghe gheeren, hem te beraden metten seven, wanneer sy ít segghen willen. Den Rechter geeft hem oorlof, ende soo komen sy weder in, ende nemen heur achtinghe dwars-nachts, soo moeten sy des anderen dages doen voor middagh, ende zweeren, oft sy worden voet-schouch. Ende wouden sy ít des selfden daghes doen, soo moeten sy ít segghen goets tijdts by schijnender Sonnen, dat sy heuren eed mogen doen, ende sy hen dan beraden hebben, ende sy ít seggen willen, so sal de Taelman weder in heurealre woorden seggen, ende begeeren, etc. Ende ist saeck dat de seven een splisten tuygh doen, soo sal men die tuygh prijsen laten, oft die partyen van beyde zijden geen eedt van de Seveven hebben en willen, soo sal de Taelman dingen, alsoo die partyen daer mede te vreden zijn, dat sy geen eedt en doen, dattet even aftigh ende even stanigh is, oft sy daer den eedt toe ghedaen hadden, oft ist dan niet soo, geert hy een vonnis, dat wijsen die Schepenen alsoo: soo dinght de Taelman van die zijde, die dat meeste deel heeft van tuygh. Ende seyt by desen reen, dat hem den tuygh gheholpen heeft, ende den anderen gedeert heeft, alsoo hy er viere heeft van sevenen, ende den anderen drie, oft is dan niet, daer geert hy een vonnis af; dat wijsen die Schepenen alsoo. Soo dinght die Taelman voort, dat den schout van mijns Heeren weghen schuldigh is, den winner ít zy N. oft N. in ít landt te bannen, ende den anderen daer uyt, ende geert aldaer een vonnis af; dat wijsen Schepenen alsoo. Voort hoe menigh werf, dat die Schout hem schuldigh is in ít landt te bannen, ende den anderen daer uyt; die Schepenen wijsen eens, anderwerf ende derdewerf. Dit ghedaen wesende, soo dinght de Taelman voort, dat die Schout schuldigh is den anderen dit voorsz landt te verbieden te bruycken, noch te besighen, te ettennoch te tretten, ende sijn handt daer af te houden, op die hooghste boete, ter tijdt toe, dat hy er beter reen toe heeft, oft dat hy ít weder windt met recht, dat wijsen die Schepenen alsoo.

 

ít Recht van een Seventuyghe, nae usantie van Dijck-recht.

    Om ít beschoude werck-weer, nae usantie van Dijck-recht te beheeren; eerst te verdagen aen beyde eynden van ít beschoude werck-weer, acht, thien ofte twaelf verscheyden eyghendommen by specificatie, waer toe die verdaginge streckt; eerst op de boeten van twee schellinghen elck eyghendom, die absent blijft, tot die tweede verdaginghe, ende die de derde verdaginghe uyt sit ofte absent blijft, soo verde den Schout kan bewijsen, dat den Absenten wete heeft van verdaginghe, verbeurt twee-en-veertigh schellinghen. Als alle die Ghedaeghdens present zijn, soo vraeght den rechter, wie dat den beschouden werck-weer bekent eenmael, tweede-mael, derde-mael over recht: Ist dat den werck-weer noch niet bekent en wordt voor den Rechter, soo seydt den rechter, Ick segghe, alsoo desen werck-weer onbekent blijft, datse onbeheert es, ende datse nae Rechte beheert moet wesen. ít Vonnis N. Ick wijs dat den werck-weer beheert sal werden. Ick vraghe wie desen werck-weer beheeren sal. ít Vonnis N. Ick wijs den rechter van ís Heeren weghen. Ick vraghe , soo niemandt desen werck-weer bekennen en wil, in welcker forme datmense beheeren sal. ít Vonnis N.Ick wijs met seven tuyghen, die naest aen ít beschouwen werck-weer ghehoefslaeght zijn, die daer aen winnen, noch aen verliesen, drie aen dí eene, ende vier aen dí andere zijde. Ick vrage, wie die Seven roepen oft verdagen sal. ít Vonnis N.Ick wijs den Rechter van ís Heeren weghen. Ick vraghe, tot wiens kosten dese verdaginghe, ende alle materie van Rechten in dese sake dienende: ít Vonnis N. Ick wijs tot den ghenen, die in den beschouden werck-weer getuyght ende bevonden wordt, de Rechter verdaeght die eyghendommen aen beyde eynden van den beschouden werck-weer, te weten, a. b. c. d. e. f. g. h. i. k. om seven daer uyt te kiesen, van die gheen die buyten ít weer gehoefslaeght zijn, die sevens ten vollen gheheel zijnde, soo doet de Rechter in presentie van de Sevens, den werck-weer B. ende C. aen de zuyd-zijde. B. ende C. aen de Noordt-zijde meten, omme tí ondersoecken, hoe veel eygendommen hy in den beschouden Bon kan vinden. Nu de Sevens ten vollen in effecte ghekomen zijnde, tuyghen by avonture soo wel C. ende D. in den beschouden Bon, oft onghelijck, als B. ende C. hoewel die naest aen den beschouden Bon leggen. Soo seydt die Rechter: Alsoo die Sevens getuyght hebben C. ende D. in den beschouden Bon, dat sy daer inne ghecondemneert sullen worden te onderhouden, te betalen den Rechter sijn verschenen boeten, sijn uyt-gheleyde penninghen, ende voorts in alle die rechtelijcke kosten, in desen Processe ghevallen. ít Vonnis N. ick wijst Heer Schout.

    De Rechter articuleert by Specificatie, die verschenen boetens, ít verleyde geldt, sijn termijnen van Rechte, die kosten van de Sevens, indien hy haer dagh-gelden uyt-gheleydt heeft, te eysschen dubbelt geldt, die Schepenen haer leges, ende den Secretaris sijn schrijf-loon. Ende vraeght den Gecondemneerde, oft hy die gespecificeerde kosten wil betalen, seyt hy neen, oft swijgt hy stil, soo versoeckt den Rechter: Alsoo N. die gespecificeerde kosten, niet en wil betalen, soo segh ick dat ick dat lant daer den beschouden bon af is, sal mogen verkoopen, omme tot die voorsz kosten, midtsgaders alle verdere kosten ende moeyten, daeromme noch te doen te gheraken, als wesende heerlijcke schuldt, ende dat omme goet gereedt gelt, ende ít gene dat overschiet, tot profijt van de Gecondemneerde. ít Vonnis N.Ick wijst Heer Schout dat men ít sullen verkoopen.

    Daer op geschiet niet meer dan eene proclematie; want niemant en mach geprefereert worden, voor heerlijcke schult ende rechtelicke kosten.

 

Van ít Recht van Naestinge in Kennemerlandt.

    Al-hoe-wel ordinare ít recht van naestinghe in Kennemerlandt ende Kennemer-volgh niet ghebruyckelijck is, soo vermach nochtans de Graeflijckheydt van Hollandt, Leenen, Erf-pacht-brieven, ende verkochte Molens, te naesten, uyt krachte dat de ghemelte Graeflijckheydt in de windt-brieven uytdruckelijcken sulcks stipuleert ende reserveert.

_________________________________________________________________________________

© 2000  Dť Wintersteijn, Krommenie

Deze pagina is onderdeel van de homepage van: Dť Wintersteijn