Appendix,

Copye,

Octroy van de Wees-kamer van Uitgeest.

    De Ridderschap, Edelen ende Steden van Hollandt ende West-Vrieslandt, representerende de Staten van den selven lande; Doen te weten;

    Dat ons by Schepenen ende Regeerders van den Dorpe van Uitgeest, te kennen ghegheven es, dat de Wees-kinderen goederen tot noch toe, binnen haer-luyder Dorpe ende Ambachte, niet wel nochte bequamenlijck gheregeert werden, tot merckelijcke schade ende prejuditie der selver, omme all t welcke, soo veel doenlijck was te prevenieren ende voor te komen, hadden sy Supplianten gheraden ghevonden, eenighen uyt haren Collegie te committeren, om hen te vervoeghen aen de naeburighe Dorpen, ende daer uyt te verstaen d ordre ende maniere, waer naer de Wees-kinderen goederen respectivelijcken gheregeert ende gheadministreert wierden, ende hadden dien volgende doen dresseren ende formeren sekere articulen, omme de Wees-kinderen goederen, binnen haer-luyder Dorpe voorts aen daer naer gheregeert te moghen werden, versochten over sulcks seer reverentelijcken, dat ons gheliefde de selve goet te vinden ende t approberen, sulcks die van woorde tot woorde hier naer volghen.

I.

    In den eersten, sullen Schepenen van t voorsz Dorp, Opper-vooghden van alle Weesen, van nu voortaen jaerlijcks op den goeden Vrydagh kiesen ende ordonneren, drie bedaeghde goede mannen uyt den rijckdom van haer voorsz Dorpe, elcks ten minsten oudt twee-ende-dertigh Jaer, die het Officie van het Wees-meesterschap aldaer, tot de nae-volghende goede Vrydagh bedienen, ende den behoorlijcken eedt aen handen van den Schout doen sullen, van hen selven daer inne te quijten naer vermoghen der Keuren, des en sal niemandt met den voorsz diensten langher beswaert werden, dan den tijdt van drie Jaren achter volghende, noch en sal gedurende den tijdt sijns dienst, met gheen ander Officie ofte dienste belast worden.

II.

    Die Wees-meesteren sullen te veerthien daghen vergaderen in t Recht-huys, om als dan op alle saken der Weesen aengaende, te disponeren, ende daer inne te voorsien sulcks ten meesten nut ende oorbaer van den selven bevonden sal werden te behooren: des sullen Schepenen den selven Wees-meesters op hunne versoeck, in alle sake hunne Officie aengaende, te helpen raden, ende tot Dorps kosten tegens alle overhoorigheyt voorstaen, midtsgaders oock eenighe uytten haren deputeren, die de plaetse van den Siecken ofte absenten soo lange bewaren, tot dat het Collegie van Wees-meesteren weder vol is.

III.

    Alle kinderen Vaderloos oft Moederloos, ende beneden haer vijf-en-twintigh Jaren zijnde, worden hier Weesen genoemt, die soo langh oock onder de Wees-kamer ende hare Voogden blijven sullen, tot datse volle vijf-ende-twintigh Jaren oudt, oft gehouwet zijn, waer naer sy hun eyghen Vooght sullen wesen, ende hare goederen roerende ende onroerende, selfs moghen administreren, soo in het koopen ende verkoopen als anders.

IV.

    Van ghelijcken sullen voor Weesen ghereckent worden, dul ende uytsinnige Persoonen, midtsgaders oock die by den Hove van Hollandt, den Bailliu van Kennemer-landt, ende Leen-mannen wettelijck met kennisse van saken, omme heur-luyder prodigaliteyt, oft andere ghebreken in vooghdye ghestelt zijn, sullen mogen worden, ghedurende soo langhen, tot dat de voorsz ghebreken cesseren, ende sy-luyden gherehabiliteert sullen wesen.

V.

    Alle d originele Brieven den Weesen toe-komende, sullen ter Wees-kamer beneffens de bewijsinghe ghelevert, geregistreert ende bewaert moeten werden: ende sullen Wees-meesters met oock heuren Klercq, der Weesen saken secreet houden, ende niemandt eenige Brieven ofte Copyen van dien, noch oock eenighe Extracten van het Wees-boeck volghen laten; dan die Wees-meesters verstaen, dat sulcks aengaet, ende niet en behoort gheweygert te worden, midts dat die ghene die eenighe Brieven licht, oock sal gheven behoorlijcke reccepisse.

VI.

    Die langhst-levende Vader ofte Moeder, Stief-vader ofte Stief-moeder, sal gehouden wesen die Kinderen van den Overleden, ten overstaen van Vrienden ende Maghen, van den verstorven zijden, oft daer dies ontbrake, van een wettigh Vooght, by Wees-meesters daer toe te ordonneren, pertinente bewijsinghe ende verklaringhe van haren goederen ten Wees-boeck te doen, binnen ses weken; ten ware daer eenighe excusen van heete sieckte, oft anders waren, op peyne van twee-en-veertigh stuyvers weecks, als hy het over de ses weken laet staen, midts dat dies onvermindert, by merckelijcken ongehoorsaemheydt Wees-meesteren den wederspannigen, den Schout over-leveren sullen mogen, omme daer toe promptelijck bedwongen te worden by gijselinge, ende die vordere middelen by de nieuwe Ordonnantie der Ed. Heeren Staten, op die executie van een feyt breeder aenghewesen.

VII.

    De selve langhst-levende, hem binnen den voorsz gheprefigeerden tijdt, ten tweeden Houwelijck willende begeven, sal de Weesen in forma als boven moeten bewijsen, voor ende al eer hy in t tweede Houwelijck sal mogen treden, op arbitrale correctie. Ende waer het saecke dat hy quame te sterven, sonder den Kinderen bewesen te hebben, soo sullen de twee naeste ende bequaemste Vrienden, als een van Vaders, ende een van Moeders zijde, die bewijsinge van Wees-kinderen goederen, ter Wees-kamer doen binnen ghelijcke tijdt, ende op ghelijcke boeten als vooren: maer indien de kinderen voor t af-sterven van de langhst-levende van de eene zijde bewesen waren, soo sullen twee die oudste, naeste ende bequaemste vrienden van de selve langhst-levende het bewijs als dan van de selve zijde doen in forma, ende op de boeten vooren verhaelt.

VIII.

    Indien De Weesen ter Wees-boeck staende, naderhandt noch eenighe goederen verstorven oft aenquamen, sullen de Vooghden ghehouden zijn, die selfde goederen ten Wees-kamer over te brenghen, ende op t voorgaende bewijs te verhooghen in forma, op die constrinctien als vooren verhaelt.

IX.

    De Overleden Vader oft Moeder, oft andere, van de welcke de Weesen eenighe goeden op-komen by Testament, oft andere dispositien, yet nopende den opsicht, regeeringhe ofte administratien der Weesen, ofte haren goederen ghedisponeert hebbend, t zy met uytsluytinghe oft anders, sal t selfde mede binnen de ses weken by die langhst-levende Vader oft Moeders, oft anders, die dien bewijsinghe soude begeeren te doen, den Wees-meesters aenghedient, ende copye authentijck, van de selve dispositien ghelevert moeten werden, op ghelijcke peyne als boven, ende sullen Wees-meesteren die selfde dispositien ghelevert moeten werden, op ghelijcke peyne als boven, ende sullen Wees-meesteren die selfde dispositien haer effect (volgende des Overledens uytterste wille), laten forteren, in de goeden van den Disponent, ten ware hen-luyden dochte dat die gheleghentheyt der sake eenighe qualiteyt der Persoonen, yet meer ofte ander vereysschte, t welck staen sal tot discretie van Wees-meesteren.

X.

    Soo waer nopende die regeeringhe ende administratien der Weesen, oft haer goeden by den Overledens niet en es versien, daer sullen twee die oudtse ende naeste van des Overledens zijde, die rechte Bloet-vooghden zijn, ende by faute van Vrienden ende Magen, oft soo verre de selve eenighe wettighe excuse hebben, soo sullen Wees-meesteren twee ghequalificeerde Persoonen, uyt den gebuurte ofte van de goede kennisse, van der Weesen ouders, tot die vooghdye verkiesen ende committeren moghen; welverstaende niettemin, dat die vooghdye eerst komen sal op den Vader oft Moeder, Groot-vader oft Groot-moeder, ende dat de Moeder oft Groot-moeder komende te verhouwelijcken, die naeste Vrienden van den Overleden zijde, op hun plaetse in die vooghdye succederen sullen.

XI.

    Alle Vooghden, alsoo wel by testament ghestelt, als oock die bestorven, oft by Wees-meesteren gheordonneert zijn, sullen ghehouden wesen haer op-gheleyde vooghdye te aenvaerden, ten ware sy hun met rechte wisten te excuseren, t welcke sy ghehouden zijn te doen, voor Wees-meesteren binnen veerthien dagen, naer dat sy die kennisse daer van sullen hebben ghekreghen, omme daer op by de selve Wees-meesters, op t spoedighste gedisponeert te werden naer behooren, ende sullen Wees-meesteren, in cas van appellatie ofte provocatie; dies niet tegenstaende, by provisie andere Vooghden moghen stellen, tot laste ende pericule van den onwilligen, soo verre hun excusen ofte provocatien uytterlijck bevonden worden niet wettigh te zijn.

XII.

    Die hem sonder excusen, ofte boven eenige appointementen in krachte van t gewijsde dinck gegaen, onwilligh maken ende in ghebrecken blijven, die vooghdye aen te vaerden ende te bedienen; sullen verbeuren soo menighe weken, als haer onwilligheydt duurt, soo menighen twee-en-veertigh stuyvers, midts dat die onvermindert, by merckelijcke wederspannigheyt, die onwillighe by Wees-meesteren, den Schout over-ghelevert sullen moghen werden, ten fine als in t sevende articule ghemelt.

XIII.

    Alle die ghene, die vooghdye van Weesen hebben, sullen ghehouden zijn in handen van Wees-meesteren eedt te doen, omme den Persoonen ende goeden hen betrout, getrouwelijcken te bewaren ende regeren, midtsgaders eens des Jaers, tot believen van Wees-meesteren, ter Kamere in t bywesen der naeste Vrienden, soo wel van Moeders als van Vaders zijde, die men naest ghekrijghen kan, rekenen, bewijs ende reliqua te doen, van haren handelinghe ende administratie, ende soo verre de selve Vooghden, van Wees-meesteren weghen daer toe vermaent, ofte gheciteert zijnde, ter geprefigeerden dage ende tijdt niet en compareren, sullen t elcken reyse dat sy in ghebreke blijven ende niet en compareren, verbeuren twee-en-veertigh stuyvers, ende dies onvermindert by merckelijcke overhoorigheydt, staen tot vorderen constraincte van t voorsz sevende artijckel.

XIV.

    De Wees-meesteren en sullen gheen leges ghenieten, van eenighe bewijsen oft uytsettinghe van penninghen, noch oock van eenighe rekeninghen te stuyten, oft eenige andere sacken, hun Officie aengaende; maer sullen alles ter liefden, maer nochtans sonder eenighe schaden bedienen, onvermindert den Klercq dien sy ghebruycken, sijn behoorlijcke salaris, tot discretie van Wees-meesteren.

XV.

    Waer t soo dat de langhst-levende Vader oft Moeder in die bewijsinghe sijnder oft haerder Kinderen belooft hebbend, ofte de selve voort t jaerlijcks inkomen (onvermindert het capitael goet) groot te maken, ende tot haren mondighe Jaren te onderhouden, daer naer quame te overlijden, al eer die voorsz beloften voldaen waren; in sulcken ghevalle sal den nae-gelaten boedel, van de voorsz langhst-levende, van de selve beloften ontslaghen zijn, midts by de Kinderen haer bewesen capitael ontfanghen, ten ware in de bewijsing anders ter contrarie ware bevoorwaert.

XVI.

    Oock by soo verre de Wees-kinderen by den genen dien die aengenomen hebben groot te maken, oft daer sy voor eenen tijdt by bestelt zijn, niet wel onderhouden, ghestiert ende gheleert en werden, als t wel behoorlijck es; soo sal men den selven Kinderen met raet ende advijse van Wees-meesteren elders moghen besteden, tot koste ende laste van die gene, die in t onderhouden verbonden zijn, de welcke daer vooren datelijck sullen moghen werden ghe-executeert.

XVII.

    Eenigh Wees-kindt ofte andere Persoonen, staende onder Wees-kamer, ende sesthien Jaren aen malkanderen uytlandigh gheweest zijnde, sonder sekerheydt te hebben oft hy noch in t leven es, dan niet. Sullen Wees-meesteren dies selfs uytlandighe naeste Vrienden, die sijnen Erfgenamen souden wesen, consenteren te moghen die vruchten oft renten, die nae die voorsz sesthien Jaren, van sijn goederen vallen sullen moghen, te ontfanghen; docerende dat men ter plaetsen daer die selve uytlandighe laetst gewoont heeft, niet en weet waer hy vervaren, ende oft hy levendigh oft doodt es, ende voorts stellende een yeghelijck voor sijn portie, twee sussisante borghen naer Wees-kamers recht, voor de restitutie van t ghene sy ontfanghen sullen mogen, indien ende soo wanneer die selve uytlandighe, oft yemandt anders te voorschijn quame, beter gherechtight zijnde als die Ontfanghers, blijvende die capitale goederen soo langhe ter Wees-kamer, tot dat die voorsz uytlandige vijf-en-twintigh Jaren absent geweest sal hebben, sonder als noch naerder bescheydt te konnen bekomen van sijn leven oft doot, naer welcke voorsz tijdt, sijne voorsz Vrienden ende Erfgenamen, die capitale goederen, onder ghelijcke conditien als vooren, sullen moghen lichten.

XVIII.

    Soo wie eenighe penningen van Weesen, op renten onderhoudt ofte neemt (t welck buyten advijs ofte consent van Wees-meesteren niet en sal moghen gheschieden) die sal daer van renten geven jeghens den penningh sesthien, vry gelt sonder eenigh kortinge ter werelt: niet tegenstaende eenige Placcaten oft Ordonnantien, oock niet eenige clausulen derogatie ter contrarie disponerende, midts dat daer op vooren oock by ende beneffens den principalen debiteur ghestelt sullen worden, twee suss(ff)isante Borghen hebbende binnen den bedrijve daar die constitutie valt, leggende erve, t welck sy daer vooren boven t generael verbandt haerder persoon ende goederen, mede specialijcken sullen verbinden, met renunciatie der beneficien ordinis divifionis & excussionis, disponerende respectivelijck, dat men den Borghen niet en mach aenspreken, in Rechten te roepen nochte t executeren, voor ende al eer de principale schuldenaers ende sijne goeden ten vollen ghe-executeert ende ghediscusseert zijn; midtsgaders dat men ghehouden es die schulden, over den borgen te splissen, als sy alle ghelijck solvent zijn, ten ware die penningen die men uytstellen sal, niet meerder bedraghende waren, als hondert guldens eens, oft daer beneden, in welcken gevalle die Wees-meesters ende Vooghden, hen voor de versekertheydt sullen moghen te vrede houden met suss(ff)satie hypolecque sonder borghen, tot descretie van de Wees-meesteren.

XIX.

    Die Wees-kinderen tot heuren mondige jaren, ofte houwelicken staet gekomen zijnde, sullen heur-luyder penningen, als dan ten langhsten binnen s Jaers den Debiteurs ende Borghen op-segghen moeten, omme binnen ses Maenden, na de opsegginge gelost te werden, ende sal gelijcke opsegginge ter instantien der Vooghden, oock ghedurende der Weesen onmondigheydt, mogen gheschieden, met advijs ende consent van Wees-meesteren.

XX.

    De ses maenden omme wesende, sullen die voorsz Debiteurs ende haren borgen gehouden zijn, t capitael met die onbetaelde verloop van dien, naer advenant den tijdt op te brenghen, op peyne dat teghens een yeghelijck van hun in t gheheel by gherede executien geprocedeert, ende heur-luyder goederen soo wel roerende als onroerende daer vooren, sonder eenighe recht-vorderinghe ghe-executeert sullen moghen werden, midts d een betalende, d ander gevrijdt sal wesen, ende midts dat die Borghen, oft een van beyden, voor den principael betalende, t recht der Weesen mede datelijck sullen over hebben teghens den principael ende mede borghen.

XXI.

    Des sullen de Debiteurs, eenighe penninghen van Weesen op renten hebbende, die lossinghe oock niet moghen doen, dan midts ter Wees-kamer van ghelijcke ses maenden te vooren opsegghenden, op dat die hooft-somme niet ledigh gehouden, maer in tijdts weder tot profijt ende meeste versekertheydt der Weesen beleydt soude moghen werden.

XXII.

    Wees-kinderen penninghen by Wees-meesteren uyt-geset, ende t Wees-boeck gheregistreert, sullen gheprefereert worden voor alle andere personele schulden, ten ware daer ouder brieven van verbandt waren, ende sulcks sal t selve Wees-boeck van ghelijcke kracht wesen, als Schepenen bezeghelde Brieven ende gelijcke macht hebben, in de goederen die ten Wees-boecke staen, soo langhe als die niet ghequeten ende af-ghelost zijn.

XXIII.

    Ghene Vooghden ofte Administrateurs en sullen die Weesen goederen moghen verkoopen, ofte andersins vervreemden, dan omme wettighe redenen, in rechten ghesondeert, ghelijck sy oock ghene processen, oft recht-vorderinghen aen-nemen ofte sustineren sullen moghen, dan met advijs ende concent van Wees-meesteren, uytghesondert het ordinaris vervolgh van renten, pachten, huren, ende bekende schulden, op peyne van nulliteyt, ende van selfs de kosten ende schaden te moeten draghen.

XXIV

    Alle contracten ofte verbanden aenghegaen by Weesen, ofte anderen onder die Wees-kamer bestaende, die tot haer-luyder nadeel strecken sonder authoriteyt van Wees-meesteren ende heuren Vooghden, sullen wesen ende ghehouden werden voor nul ende van onwaerden, noch en sal egene prescriptien tegens hen-luyden plaetse hebben, soo langhe sy-luyden van de Wees-kamer, ende uyt der voogdye, door t Houwelijck, mondighe Jaren, oft anders niet ontslaghen en zijn, volghende de dispositien van de beschreven Rechten.

XXV.

    Wees-meesteren sullen macht ende authoriteyt hebben, omme van de gheschillen voor hen-luyden uytstaende, eede te nemen, tuyghen te hooren, ende appoinctement te gheven, ende soo verre d een oft d ander van partyen, hen by het appoinctement van Wees-meesteren beswaert vondt, sal die selve vermoghen, die sake binnen twintigh daghen, te betrecken voor Schout ende Schepenen, oft by faulte van dien sal t selve appoinctement sijn voortganck hebben, ende by den Gherechte van Uitgeest respective datelijck ghe-executeert worden, als oft het selve by den Gherechte ghewesen ware, des indien het betrocken appoinctement van Wees-meesters by vonnisse van Schepenen werden gheconfirmeert, oft dat die betrecken, het Recht aldaer weder verloren, sal de selve Betrecker verbeuren, twee-en-veertigh stuyvers.

XXVI.

    Alle boeten uyt eenighe saken boven ghemelt, komende te vervallen, sullen gaen ende komen voor d eene helft, ten behoeve van den Schout der voorsz Dorpe, ende d ander helft van den Armen aldaer, ontbieden ende bevelen daeromme, den Stadthouder, President ende Raden van den hooghen ende Provincialen Raden van den voorschreven lande, den Schout ende Gherechte van Uitgeest, ende allen onsen Officieren, Justicieren ende anderen, dien desen aengaen sal, hen na den inhouden van desen te reguleren, doende cesseren alle verhinderinghe ter contrarie.

    Soo ist, dat wy de voor-geroerde Articulen behoorlijcken ghe-examineert hebbende, ende hier op ghehadt het advijs van den President ende Raden van den Hove Provinciael van den voorsz lande, de selve articulen, als ghemaeckt zijnde om der selver Wees-kinderen goederen, daer naer ten meesten oorbaer ende profijte gheregeert ende gheadministreert te moghen werden, goet ghevonden, gheapprobeert ende geratificeert hebben: vinden de selve goet approberen ende ratificeren die midts desen, lastende een yder, die desen souden moghen aengaen, hen daer naer te reguleren.

    Ghegheven in den Haghe, onder onsen grooten Zegele hier aen gehangen opten acht-en-twintighsten Julij, in t Jaer ons Heeren duysent ses hondert vier-en-dertigh (1634). I.D. Wassenaer Vt.

    Lager stondt, Ter Ordonnantie van de Staten, ende was onderteyckent, C. van der Wolf.

(De tekst van dit octrooi van Uitgeest (1634) is nagenoeg gelijk aan dat van Aalsmeer (1599), alleen de art. XVII en XXII zijn bij Uitgeest toegevoegd en/of gewijzigd, in de art. XIX, XX en XXI zijn de weken ineens maanden geworden, D Wintersteijn.)

_________________________________________________________________________________

2001  D Wintersteijn, Krommenie

Deze pagina is onderdeel van de homepage van: D Wintersteijn